ارسال به دوستان
کد خبر : 93544

مطالعه لوح از منابع علم امام

قابل توجه کاربران محترم؛ به اطلاع میرساند مبنای فعالیت این وب سایت اطلاع رسانی علمی گسترده و متنوع می باشد بر این اساس از تمامی مقالات محققین ، پژوهشگران و سایتهایی که محتوای قلم و موضوعات پژوهش شان متناسب با فعالیت این پایگاه اطلاع رسانی است با ذکر نام محترمشان مقالات مناسب باز نشر می گردد. بدیهی است انتشار این مقالات به منزله تایید همه یا بخشی از آن نمی باشد و مسئولیت محتوای مقالات به عهده نویسنده محترم می باشد مطالعه لوح از منابع علم امام نویسندگان: دکتر محمدزمان رستمی طاهره آل بویه حق تعالی لوح محفوظ را از قلم اعلی آفرید که از آن قدرت گرفت و به أمر حق تعالی و اذن او، منشأ جمله افعال و آثار و جزئیّات گردید و صورتی روحانی و مجرّد از ترکیب، از هر حقیقتی از حقایق عالم در آن ایجاد شد و این ارواح در تکوین جمیع مراتب خلقت مؤثرند و در تمام عوالم، تدبیر می نمایند، و برخی گفته اند: ام الکتاب مراتبی دارد و مرتبه چهارم آن، ام الکتاب مبین می باشد که همان لوح محفوظ است که نفس کلی و منشأ و معدن نفوس و کتاب های آسمانی است.

مطالعه لوح از منابع علم امام

نویسندگان:
دکتر محمدزمان رستمی
طاهره آل بویه
حق تعالی لوح محفوظ را از قلم اعلی آفرید که از آن قدرت گرفت و به أمر حق تعالی و اذن او، منشأ جمله افعال و آثار و جزئیّات گردید و صورتی روحانی و مجرّد از ترکیب، از هر حقیقتی از حقایق عالم در آن ایجاد شد و این ارواح در تکوین جمیع مراتب خلقت مؤثرند و در تمام عوالم، تدبیر می نمایند، (1) و (2) برخی گفته اند: ام الکتاب مراتبی دارد و مرتبه چهارم آن، ام الکتاب مبین می باشد که همان لوح محفوظ است که نفس کلی و منشأ و معدن نفوس و کتاب های آسمانی است. (3) لوح محفوظ (یا ام الکتاب) که قلم اعلی در آن می نویسد (4) لوحی است که از فراموشی و تبدیل و تغییر، مصون و محفوظ است و در آیات بسیاری بدان اشاره شده، مانند آیه شریفه «بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَّجِیدٌ * فِی لَوْحٍ مَّحْفُوظٍ» (5)؛ بلکه این قرآنی ارجمند است که در لوح محفوظی ثبت است. و آیه شریفه «وَإِنَّهُ فِی أُمِّ الْكِتَابِ لَدَیْنَا لَعَلِیٌّ حَكِیمٌ»؛ (6) قرآن در لوح محفوظ نزد ما بلند مرتبه و حکیم است. و آیه شریفه «وَعِندَهُ أُمُّ الْكِتَابِ»؛ (7) و لوح محفوظ نزد اوست. بعد از لوح محفوظ، عرش و کرسی و آسمان ها و زمین و آنچه میان آن هاست تعیّن یافته است. (8)
دل انسان مستعد است که حقایق لوح محفوظ در آن متجلی شود، اما مانع آن حجاب هایی است که چون پرده ای میان دل و لوح محفوظ (که تمام آنچه باری تعالی تا روز قیامت حکم رانده در آن منقوش است) فرو افتاده است. تجلی حقایق علم ها از لوح در دل (و این که برخی از آنچه در لوح محفوظ نوشته است در دل پیدا آید) مانند تصویری است که از یک آینه در آینه دیگر (که مقابل آن است) می افتد و این تجلی، گاهی در حال خواب است که به واسطه آن، آنچه در آینده خواهد بود ظاهر شود و گاهی در بیداری است که چیزی از علم های غریب از پس پرده غیب در دل بدرخشد، و رفع تمام حجاب، زمان مرگ است. علم ها در دل به واسطه فرشتگان حاصل شود و این آیه شریفه به این مطلب اشاره دارد: «وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن یُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْیًا أَوْ مِن وَرَاء حِجَابٍ أَوْ یُرْسِلَ رَسُولًا فَیُوحِیَ بِإِذْنِهِ مَا یَشَاء»؛ (9) باری تعالی با هیچ بشری سخن نگوید مگر بدان چه در دل او القا فرماید، یا از پس حجابی به سمع او رساند، یا فرشته ای را بر وی فرستد تا آن چه خواهد با وی بگوید.
حقایق همه چیز در لوح محفوظ، بلکه در دل های فرشتگاه مقرّب نوشته شده است. خدای متعال نسخه عالم از اول تا آخر را در لوح محفظ نوشت و سپس بر وفق آن نسخه، در وجود آورد. از این عالم، صورتی دیگر در حسّ و خیال منتقش می شود، چنان که کسی که در آسمان و زمین بنگرد، سپس چشم خود را ببندد، صورت آسمان و زمین را در خیال او می بیند و اگر آسمان و زمین نابود شود و او بماند، صورت آسمان و زمین در نفس او می ماند، چنان که گویی آن را مشاهده می کند و در آن می نگرد، آنگاه از خیال او اثری در دل او ایجاد می شود و حقایق چیزهایی که در حس و خیال درآمده است در دل حاصل می شود، موافق عالمی است که در خیال حاصل می گردد و آن چه در خیال حاصل است، موافق عالمی است که در نفس خود موجود است (بیرون از خیال آدمی و دل او) و عالم موجود، موافق نسخه ای است که در لوح محفوظ موجود است. حال می توان تصور کرد که در دل انسان، حقیقت علم و صورت آن، گاهی از حس ها و گاهی از لوح محفوظ به دست می آید، پس هرگاه که حجاب میان دل و لوح محفوظ برخیزد، علم از لوح به سوی دل روان شود و دل از آن چه از طریق حس های خود اقتباس می کند بی نیاز می گردد و هرگاه که دل، روی به خیال هایی آورد که از محسوسات حاصل می آید، این امر، حجاب او از مطالعه لوح محفوظ می گردد، پس برای دل دو در است؛ یک در به سوی عالم ملکوت گشوده می شود و آن لوح محفوظ و عالم فرشتگان است و در دوم به سوی پنج حس باز می شود که تمسک آن به عالم شهادت و ملک است و عالم شهادت و عالم ملک نیز محاکی عالم ملکوت است. فرق میان علم های انبیا و اولیا و میان علم های حکما و علما آن است که علم انبیا و اولیا از دری که سوی عالم ملکوت گشوده است به درون دل می آید و علم حکما و علما از در حس هایی که سوی عالم ملک باز شده است. (10)
در روایت آمده است که لوح در نزد اسرافیل است، پس هرگاه خداوند اراده نماید وحی بفرستد، لوح به اسرائیل ارائه می شود، پس در آن می نگرد و آن را می خواند و سپس آن را به میکائیل القا می کند و او آن را به جبرئیل و وی به انبیا القا می نماید. از صفات هر یک از انبیا (علیهم السلام) آن است که در حدّ مشترک میان عالم معقول و محسوس قرار دارد، پس او از خداوند اخذ می کند و از او تعلیم گیرد و آنگاه خلق را تعلیم می دهد و هدایتشان می نماید، پس او از خدا سؤال می کند و جواب می شنود و مردم از او سؤال می کنند و جواب می دهد و او واسطه میان دو طرف است. او از یک سو گوش و از سوی دیگر زبان است، پس برای قلب او دو در گشوده است؛ یک در برای مطالعه لوح است که به او علم یقینی و لدنی از عجایب گذشته و آینده و احوال قیامت و حشر و حساب و سرنوشت نهایی مردم در بهشت و در جهنم را می آموزد و این در برای کسی باز می شود که به عالم غیب توجه نماید و دائماً خدا را یاد کند. در دوم برای کسی باز می شود که به عالم غیب توجه نماید و دائماً خدا را یاد کند. در دوم برای مطالعه آثار حواس و اطلاع بر امور مهم مردم، جهت هدایت ایشان به خیر و بازداشتشان از شر است. این هر دو نیرو در پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به حد کمال می رسد و لذا بهره وافری از وجود و از کمال از سوی خدا نصیب او می گردد و می تواند حق هر دو طرف را به گونه کامل ادا نماید و این کامل ترین مراتب انسانی است. (11)
صدوق می گوید: لوح و قلم دو فرشته اند و کرسی ظرفی است که تمام آن چه خداوند آفریده از عرش و آسمان ها و زمین را در بر می گیرد و در معنای دیگر، همان علم است، چنان که از امام صادق (علیه السلام) درباره معنای کرسی در آیه مبارکه «وَسِعَ كُرْسِیُّهُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ» (12) پرسیدند و امام (علیه السلام) فرمود: منظور علم خداوند است. (13)
مفید می نویسد: لوح همان کتاب خداوند متعال است که در آن، آن چه تا قیامت می باشد نوشته شده است و آیه «وَلَقَدْ كَتَبْنَا فِی الزَّبُورِ مِن بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ یَرِثُهَا عِبَادِیَ الصَّالِحُونَ» (14) نیز بر این معنا دلالت دارد، پس لوح ذکر است و قلم چیزی است که خداوند با آن نوشته های لوح را ایجاد نمود و لوح را یک منبع قرارداد تا ملائکه، علم غیب و وحی را از آن دریابند، پس زمانی که خداوند اراده نماید تا ملائکه را بر غیب مطلع سازد و یا آنان را به سوی انبیا بفرستد، ایشان را از لوح مطع می سازد و کسانی که گفته اند لوح و قلم دو فرشته اند از سخن حق دور افتاده اند. (15)
یادآوری این نکته لازم است که آن چه همه پیامبران دارا بوده اند پیامبر اکرم از آن آگاه بوده است، چنان که ابوبصیر می گوید امام صادق (علیه السلام) به من فرمود: ای ابا محمد، به راستی خدا به هیچ کدام از پیامبران چیزی نداد، جز آن که او را به محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) داده است، و فرمود خدا به محمد همه آنچه به انبیا عطا کرد داده است و نزد ماست همان صحفی که خدای عزوجل فرمود: «إِنَّ هَذَا لَفِی الصُّحُفِ الْأُولَى* صُحُفِ إِبْرَاهِیمَ وَمُوسَى» (16). وی عرض کرد: آیا این ها همان الواح است؟ حضرت فرمود: آری. (17)
بنابر برخی روایات، ام الکتاب همان لوح محفوظ است و در روایت آمده است که از امام کاظم (علیه السلام) سؤال شد آیا پیامبر وارث همه پیامبران است؟ حضرت فرمود: آری. سؤال شد: آیا از دوران آدم تا به خود آن حضرت؟ امام (علیه السلام) فرمود: خدا هیچ پیغمبری را مبعوث نکرده جز این که پیامبر (صلی الله علیه و آله وسلم) از او اعلم است، سپس امام (علیه السلام) فرمود: ما وارث قرآنیم که در آن است آن چه کوه ها را به گردش آورد و زمین را بشکافد و مردگان را به گفتار آورد و به راستی در کتاب خدا آیاتی است که هر چه به وسیله آن خواسته شود به اذن خدا تحقق یابد و خدا همه را در ام الکتاب برای ما مقرر داشته است. به راستی خدا می فرماید: «وَمَا مِنْ غَائِبَةٍ فِی السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ إِلَّا فِی كِتَابٍ مُّبِینٍ» (18) و می فرماید: «ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتَابَ الَّذِینَ اصْطَفَیْنَا مِنْ عِبَادِنَا فَمِنْهُمْ ظَالِمٌ لِّنَفْسِهِ وَمِنْهُم مُّقْتَصِدٌ وَمِنْهُمْ سَابِقٌ بِالْخَیْرَاتِ بِإِذْنِ اللَّهِ» (19)؛ و ماییم که خدای عزوجل ما را برگزیده است و به ما ارث داده این کتابی را که در آن شرح و بیان هر چیزی است. (20)

پی نوشت ها:

1. ثبوت مقدّرات در لوح محفوظ مانند ثبوت کلمات و حروف قرآن در مغز حافظ قرآن است، چه قرآن در مغز او ثبت شده به طوری که وقتی آن را می خواند، گویی به قرآن می نگرد، لیکن در جزء جزء مغز او خط و نوشته ای نیست که دیده شود و کلمه و حرفی نیست تا مشاهده شود. لوح محفوظ که همه قضا و قدر الهی در آن نقش بسته است به همین گونه است (فیض کاشانی، راه روشن، ج 7، ص 373).
2. فرغانی، مشارف الدراری، ص 145- 152.
3. حسن زاده آملی، ممدالهمم، ص 673 و محمد خواجوی، ترجمه نفحات إلهیه ی قونوی، ص 222.
4. حقیقت قلم اعلی (یا عقل اول)، جامع تعیّنات امکانی است و نوشتن قلم در لوح به معنای آشکار کردن این تعیّنات است که در نفس حق متعال رسمل شده و از آن ها به شئون یا ممکنات و یا حقایق موجودات تعبیر می شود. نتیجه آن که، قلم آن چه از اتصال با مطلق غیب ذاتی (و اجتماع علم و اراده و قدرت و حیات و وجود) کسب می کند را در صفحه نور وجودی (که ظاهر حق تعالی نسبت به باطنش است و مشتمل بر تعیّنات می باشد) ظاهر می سازد و همه کتاب ها (مانند لوح و کتاب مبین و کتب آسمانی و ...) و همه صورت های مشهود (چه حسی و خیالی و چه روحی و مثالی)، شئوناتی از این تعیّنات می باشند (خواجوی، ترجمه نفحات إلهیه ی قونوی، ص 13).
5. بروج، آیات 21 - 22.
6. زخرف، آیه 4.
7. رعد، آیه 39.
8. خواجوی، ترجمه نفحات إلهیه ی قونوی، ص 17.
9. شوری، آیه 51.
10. خوارزمی، ترجمه احیاء علوم الدین غزالی، ج 3، ص 40 - 46.
11. فیض کاشانی، علم الیقین، ص 63.
12. بقره، آیه 255.
13. صدوق، توحید، ص 315.
14. انبیاء، آیه 105.
15. مفید، تصحیح الاعتقاد، 74.
16. اعلی، آیه 19.
17. کلینی، اصول کافی، ج 1، ص 435.
18. نمل، آیه 75.
19. فاطر، آیه 32.
20. کلینی، اصول کافی، ج 1، ص 435.

منبع مقاله:
رستمی، محمدزمان و آل بویه، طاهره، (1390)، علم امام (با رویکرد قرآنی، روایی، عرفانی، فلسفی و کلامی)، قم: مؤسسه بوستان کتاب (مرکز چاپ و نشر دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیّه قم)، چاپ دوم

 

 

 


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :