ارسال به دوستان
کد خبر : 253194

آگوستین، الاهیدان تاثیرگذار در کاتولیک و پروتستان

آگوستین به خاطر اهمیتی که دارد هم جزو آبای کلیسا محسوب می شود و هم در زمره الهیدانان قرون وسطی ذکر می گردد. آبای کلیسا و مدافعه نویسان به زبان یونانی می نوشتند و اول بار ترتولیان و آگوستین شروع به نگارش متن الهیاتی به زبان لاتین کردند. او شخصیتی است که هم کاتولیک ها به او اهمیت می دهند و هم پروتستان ها و او به عنوان نظریه پرداز فیض و پدر الهیات لاتین شناخته می شود.


انتشار این مقاله به منزله تایید همه یا بخشی از آن نمی باشد و مسئولیت محتوای  آن به عهده نویسنده محترم می باشد .

کاربران محترم می توانند نظرات خود را در پایان هر مقاله ، با نام حقیقی یا مستعار مطرح نمایند . بدیهی است که نظرات و پیامهایی که نافی قانون و ادب نباشد و حاوی تهمت و توهین و هتک حرمت شخصیت های حقوقی و حقیقی نیستند پس از بررسی منتشر خواهند شد.  

 

آگوستین، الاهیدان تاثیرگذار در کاتولیک و پروتستان

نویسنده: عارفه گودرزوند(دانشجوی دکتری مطالعات تطبیقی ادیان)

چکیده
آگوستین به خاطر اهمیتی که دارد هم جزو آبای کلیسا محسوب می شود و هم در زمره الهیدانان قرون وسطی ذکر می گردد. آبای کلیسا و مدافعه نویسان به زبان یونانی می نوشتند و اول بار ترتولیان و آگوستین شروع به نگارش متن الهیاتی به زبان لاتین کردند. او شخصیتی است که هم کاتولیک ها به او اهمیت می دهند و هم پروتستان ها و او به عنوان نظریه پرداز فیض و پدر الهیات لاتین شناخته می شود.
معرفی اجمالی اگوستین
آگوستین به اقتضای نیازهای زمانه به مباحث مختلف و غیر متمرکز الهیاتی پرداخته است. در مقابل مانویان در رد ثنویت و تبیین مسئله شر و ردّ جبر قلم می زند ، در مقابل پلاگیوس بحث فیض الهی را مطرح می کند و اختیار انسان را با تقریر پلاگیوسی آن نفی می نماید، و در مقابل دوناتیست ها که جدایی طلب بودند بر ماهیت و جامعیت کلیسا تاکید می کند. وی ممکن است گاهی تغییر عقیده دهد و در چهارچوب خاصی حرکت نمی کند زیرا به دنبال نقد بدعت ها است. لذا او ابتدا از آزادی اعتقاد سخن می گوید ولی بعد در مقابل دوناتیان به استفاده از زور در اعتقادات فتوی می دهد. همچنین در ابتدا به فلسفه  بها می دهد ولی هر چه می گذرد اعتماد او به عقل و فلسفه کم می شود و بر فیض و آیات کتاب مقدس و ایمان مبتنی بر وحی روی می آورد. آگوستین از قرن 4 تا 12 الهیدان بلامنازع و طراز اول غرب است تا اینکه آکوئیناس عقل گرایی ارسطویی را غلبه می دهد. حتی خود آکوئیناس نیز اعتنای زیادی به سخنان آگوستین دارد و بسیار از او نقل می کند.
کتاب شهر خدای آگوستین در پاسخ به این شبهه است که سقوط روم به خاطر رها کردن خدایان رومی و یونانی و گرویدن مردم به مسیحیت بوده است. لذا آموزه های یونانی رومی و فرهنگ یونانی مآب را در قسمت اول کتاب می آورد تا ضعف آنها را نشان دهد. از کتاب 11 به بعد ادبیات و تعالیم وحیانی و کتاب مقدسی را توضیح می دهد. مفهوم گناه نخستین و انسان شناسی، فیض و نجات شناسی، کلیسا شناسی، و فرجام شناسی از مفاهیم کلیدی این کتاب است که حتماً باید مطالعه گردد. برای مطالعه پیرامون آگوستین می توان به تاریخ فلسفه کاپلستون ج2، و تاریخ فلسفه استاد ایلخانی مراجعه نمود.
فلاسفه یونان باستان قبل ازسقراط طبیعت گرا بودند و دغدغه آنان کشف ماده المواد بود. سقراط گفت: کیهان شناسی و کیهان پیدایی فایده ای ندارد و چگونه زیستن مهم است. لذا فلسفه خود را بر اخلاق استوار می سازد. افلاطون پس از او سعی کرد میان فضیلت و اخلاق با کیهان پیدایی جمع کند و گفت: صورت اشیاء پندار و خود آنها عقیده (opinion) است، وقتی به ذهن ما می آیند تعقل می شود و بالاتر از آن مثل عالی آنان در عالم بالا است که تغییر ناپذیر و کامل و پایدار است. ارسطو پس از افلاطون آمد و نظریه مثل او را نقد نمود. افلاطونیان میانه که در قرن اول و دوم میلادی می زیسته اند، نوعی تفکر التقاتی داشتند و علاوه بر افلاطون از حکمت مشایی نیز بهره می بردند و دغدغه دینی هم داشتند و از کتاب مقدس نیز استفاده می کردند که فیلون از شخصیت های برجسته آن است. آگوستین از فلاسفه افلاطونی میانه است و می گوید: تفکر افلاطون نزدیک ترین تفکر به دین است و سعی می کند نظر افلاطون را طوری بیان کند که با کتاب مقدس تعارضی نداشته باشد، لذا به تفسیر تمثیلی کتاب مقدس روی می آورد. نو افلاطونیان از قرن سوم شکل می گیرند و دغدغه دینی نداشتند و در پی کنکاش عقلانی بودند و فلوطین شخصیت برجسته آنها است.
دیدگاه های آگوستین

نسبت عقل و فهم
آگوستین درباره نسبت عقل و ایمان می گوید: بفهم تا ایمان بیاوری، ایمان بیاور تا بفهمی. فهم اولی اجمالی است و فهم دوم تفصیلی. آگوستین ایمان را نوعی معرفت می داند که یا از طریق وحی بر انسان آشکار می گردد و یا از طریق اشراق. اما گویی او در دوره دوم زندگی خود از این تفکر دست می کشد و از عقل به سوی فیض و کتاب مقدس می رود. در ابتدا برای عقل نقشی قائل است و می گوید: باید معرفت زیر بنایی باشد تا انسان به آن ایمان آورد. اما کم کم در اثر مناظره با پلاگیوس نقش عقل را کم رنگ کرده و می گوید: عقل موهبت الهی است. در نهایت وی می گوید: راه عقل مطمئن نیست، راه مطمئن باید از طریق خدا ارائه شود و آن فیض الهی است.
 
نظریه شناخت از منظر آگوستین
نظریه شناخت آگوستین چند مرحله است. در مرحله اول او ارسطویی سخن می گوید و می پذیرد که موجودات مادی در حواس انسان تاثیر می گذارد و شناخت از ادراک حسی آغاز می گردد. اما در مرحله دوم نوافلاطونی شده می گوید: نفس اشراف بر جسم دارد و بر این ادراک حسی تاثیر گذاشته و آن را در خود منطبع می کند، در حالی که ارسطو نفس و بدن را ماده و صورت می داند. یعنی این دو در هم تنیده اند و یکی شده اند و هیچ یک بر دیگری احاطه ندارد. در مرحله سوم آگوستین اشراقی شده و می گوید: منشا حقایق ثابت و ازلی خدا است و این حقایق را از راه اشراق به ما می دهد و از بالا به ما افاضه می کند. خدا شناسی او نیز جنبه اشراقی دارد و می گوید: اثبات خدا برهان خاصی نمی خواهد و اگر کسی در هستی تامل کند خدا را می یابد.
 
نظر آگوستین درباره خلقت عالم
آگوستین درباره خلقت شش روزه عالم می گوید: خدا هستی را در یک لحظه آفرید ولی این حقیقت را در کتاب مقدس به زبان عوام بیان کرده است تا بفهمند. و موجوداتی هم که اکنون و در آینده به مرور پدید می آیند مانند عقول بذری رواقیون هستند و بذر آنها یک آن پراکنده شده و به مرور شکوفا می شود.
 
مسئله زمان و خلقت از عدم
آگوستین درباره مسئله زمان و خلقت از عدم می گوید: این سوال که اگر خلقت از عدم بوده، قبل از آن خدا چه می کرده است؟ بی معنا است. زیرا قبل از اینکه انسان به وجود آید، زمان معنایی نداشت و این انسان بود که مفهوم زمان را انتزاع کرد و الاّ خود زمان یک حقیقت نیست که بدون ذهن آدمی وجود داشته باشد. بنا بر این قبل از خلقت که انسانی نبوده، زمان هم نبوده تا بپرسیم خدا در آن زمان چه می کرده است و چرا خلقت را از زمان خاصی شروع کرد نه قبل از آن.
بفهم تا ایمان بیاوری، ایمان بیاور تا بفهمی. فهم اولی اجمالی است و فهم دوم تفصیلی. آگوستین ایمان را نوعی معرفت می داند که یا از طریق وحی بر انسان آشکار می گردد و یا از طریق اشراق. اما گویی او در دوره دوم زندگی خود از این تفکر دست می کشد و از عقل به سوی فیض و کتاب مقدس می رود.
 
گناه ازلی
تاکید بر سرشت گناه آلود انسان در اصل از پولس نشات گرفت اما آگوستین آن را پرورش داد و به آن دامن زد، در حالی که برخی آبا مانند گریگوری نیسایی و گریگوری نازیانزوسی چنان تاکیدی بر آن نداشتند و طفل را دارای سرشت پاک می دانستند. آگوستین معتقد است چون هنگام گناه نخستین همه نسل آدم در صلب او حاضر بودند طبیعت گناه آلود به همه سرایت کرد. مشکل پلاگیوس با این آموزه سوء استفاده برخی هوا پرستان از آن بود که نوعی بی مسئولیتی در افراد ایجاد می کند که در برابر رفتار خود پاسخ گو نباشند و همه گناهان خود را معلول طبیعت گناه آلودشان بدانند. آگوستین منکر اختیار نبود ولی اراده انسان را مانند ترازویی می دانست که دو کفه آن با هم برابر نیست. یعنی گرچه این ترازو سالم است و درست کار می کند اما کفه بدی های آن همیشه سنگین تر است. در حقیقت آگوستین معتقد بود در اثر گناه اولیه سرشت انسان آلوده شده و به همین خاطر همیشه گرایش به بدی دارد و نمی تواند با اختیار خود راه خیر را انتخاب نموده و رستگار گردد. لذا باید فیض الهی به او کمک کند تا بتواند به سعادت برسد. اما اختیار در اندیشه پلاگیوس مانند ترازویی بود که دو طرف آن مساوی است و انسان هر زمان که بخواهد می تواند یکی از خیر و شر را آزادانه انتخاب نماید. در قرون وسطی برخی الهیدانان سعی نمودند توجیهی برای این سخن آگوستین پیدا کنند. آنسلم بحث طبیعت نوعی و طبیعت فردی را مطرح نمود و گفت: طبیعت نوعی همه انسان ها با گناه اولیه آلوده شد ولی طبیعت فردی آنها هنگام تولد پاک است تا خودشان گناه کنند. برخی دیگر از الهیدانان قرون وسطی که در بحث کلیات به رئالیسم افراطی قائل بودند از این مبنا استفاده کرده گفتند: کلی در همین عالم طبیعت موجود است و آن طبیعت گناه آلود نیز در جسم انسان نهاده شده است.
 
کانت و جان لاک با سرشت گناه آلود بشر مخالفت می کنند. جان لاک ریشه کتاب مقدسی آن را انکار می کند و سخنان پولس را بر مرگ حمل کرده اینکه سرشت بشر گرفتار گناه است را اسارت او در بند مرگ تفسیر نموده است. کانت نیز منکر طبیعت گناه آلود بشر است اما گرایش انسان به بدی را قبول می کند چرا که گناه شیرین است و لذت دارد.
 
پلاگیوس فیض را نادیده نمی گیرد اما برای اراده انسان نقش پر رنگی قائل است و می گوید: انسان با اراده خود می تواند به رستگاری برسد، البته تلاش زیادی می خواهد چرا که تمایل به بدی در او وجود دارد ولی نه به آن اندازه که دیگر نتواند خیر و شر را تشخیص دهد. مانند دو چرخه سواری که خود تلاش می کند تا جلو برود و دیگران هم با تشویق خود او را کمک می کنند. اما در دیدگاه آگوستین اراده آنقدر ضعیف و ناتوان است که نمی تواند انسان را هدایت کند و فیض الهی می آید و او را با خود می برد، مانند کسی که بر ترک دو چرخه سوار است و دیگری او را پیش می برد. نجات در اندیشه پلاگیوس چند عامل دارد که عبارتند از اراده به انجام امور خیر و فیض الهی، اما در اندیشه آگوستین نجات یک عامل دارد و آن فیض خدا است.

منبع
آشنایی با آگوستین قدیس، پل استراترن، ترجمه شهرام حمزه ای، 1385.

 


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :