ارسال به دوستان
کد خبر : 252288

ضرورت تربیت دینی(2)

یکی از حقوق فرزندان بر والدین این است که آن ها را با خدا و اهل بیت (علیهم السلام) و مسائل اعتقادی و عبادی آشنا سازند. کودک با فطرتی پاک متولد می شود و این پدر و مادر هستند که باید فطرت او را در مرحله ی عمل و رفتار نیز هدایت کنند و به فعلیت تبدیل نمایند.

انتشار این مقاله به منزله تایید همه یا بخشی از آن نمی باشد و مسئولیت محتوای  آن به عهده نویسنده محترم می باشد .

کاربران محترم می توانند نظرات خود را در پایان هر مقاله ، با نام حقیقی یا مستعار مطرح نمایند . بدیهی است که نظرات و پیامهایی که نافی قانون و ادب نباشد و حاوی تهمت و توهین و هتک حرمت شخصیت های حقوقی و حقیقی نیستند پس از بررسی منتشر خواهند شد.  

 

ضرورت تربیت دینی(2)

نویسنده: محمد علی قاسمی

آشنایی با روزه

والدین، هیچ گاه از عبادت ها به عنوان امور سنگین و رنج آور یاد نکنند؛ بلکه، آن ها را لذت بخش جلوه دهند و طعم و شیرینی عبادت را به فرزندان خود منتقل سازند.
روزه گرفتن از دیگر عبادت هایی است که از همان کودکی باید کم کم کودک را با آن آشنا ساخت؛ اگرچه، به صورت کله گنجشکی باشد؛ حلبی از امام صادق (علیه السلام) روایت کرده است که فرمود:
ما فرزندانمان را از هفت سالگی به اندازه ی توانشان به روزه گرفتن تشویق می کنیم؛ گرچه تا وسط روز یا بیش از آن و یا کم تر از آن و هرگاه تشنگی وگرسنگی بر آن ها غلبه کرد، افطار می کنند؛ برای این که با روزه گرفتن انس، عادت و توانایی پیدا کنند، سپس امام فرمود: پس شما در سن نُه سالگی کودکان خود را به روزه گرفتن وادارید تا به هر اندازه که توانستند روزه بگیرند و اگر تشنگی بر آنان غلبه کرد، افطار نمایند. (23)
روشی را که این حدیث، به ما می آموزد، این است که بر اساس سن کودک کم کم و با شیب ملایم و به بهترین صورت، با خاطره ای خوش اعمال عبادی را به کودکان بیاموزیم.

آموزش قرآن

یکی از حقوق فرزند بر والدین این است که به او قرآن بیاموزند، پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) می فرماید:
«حَقُّ الوَلَدِ عَلی والِدِه أن ... یُعَلِّمَهُ کِتابَ الله»؛
حق فرزند بر پدر این است که به او قرآن بیاموزد. (24)
که اگر چنین کنند، پاداشی بس بلند خواهند داشت. معاذ می گوید: شنیدم که رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود:
هیچ مردی به فرزند خود قرآن نمی آموزد، مگر اینکه خداوند روز قیامت پدر ومادر کودک را تاج پادشاهی عنایت فرماید و دو لباس بهشتی بر آنان می پوشاند که هیچ کس مانند آن را ندیده است. (25)
امام صادق (علیه السلام) نیز فرمود:
هر کس به فرزند خود قرآن بیاموزد، روز قیامت پدر و مادرش را فرا می خوانند و دو لباس بهشتی به آنان می پوشانند که بهشتیان از نور آن نور می گیرند و درخشان می شوند. (26)
منظور ما این نیست که تا سن 7 سال و با سختی و فشار قرآن را به کودک بیاموزید؛ بلکه هدف از این تشویق ها و بیان فضیلت ها این است که از همان نوزادی آوای قرآن را در خانه خود طنین انداز نمایید تا روح قرآن با گوشت و پوست او آمیخته گردد و پس از این دوران بدون آن که فشاری بر کودک وارد شود، ابتدا سوره های کوچک را به او بیاموزید و او را تشویق نمایید، به سوی قرآن جذب شود و یادگیری قرآن را از مهم ترین برنامه های زندگی خود بداند.

خانه ای قرآنی

قرائت قرآن درخانه، آثار و برکات فراوانی دارد و سبب می شود کودکان نیز با قرآن انس بگیرند و آثار نیک آن همه ی اهل خانه را در بر گیرند.
پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:
برای خانه های خودتان، سهمی از قرآن قرار دهید؛ زیرا، در خانه ای که قرآن قرائت می شود، گشایش و وسعت داده می شوند و خیر و برکت آنان افزون می شود؛ افراد آن منزل فزونی می یابند. 27
خانه ای که در آن قرآن قرائت می شود فرشتگان در آن جا رفت و آمد می کنند و همانند ستارگان آسمان برای زمینیان، برای آسمانیان می درخشد. (28)
وقتی خانه ای قرآنی شود، کودکان آن خانه نیز به قرآن علاقه مند می شوند و کم کم در مسیر قرائت و حفظ قرآن قرار می گیرند و از بهره های معنوی آن سود می برند. اندک اندک، کودکان با مفاهیم آیات به صورت ساده و داستانی آشنا می شوند و زمینه ای فراهم می شود تا مفاهیم بلند اقتصادی و اخلاقی در جان و دل آنان رشد نماید.

آشنایی با مجالس عزای امام حسین (علیه السلام)

یاد کربلا و زنده نگهداشتن یاد امام حسین (علیه السلام)، آثاری بی بدیل دارد. از همان ابتدا باید با کام گرفتن با تربت سید الشهداء (علیه السلام)، شیرینی عشقش را در دل او نشاند، امامان به پیروان خود آموخته اند که فرزندان را نیز به مجالس عزای سید الشهداء (علیه السلام) ببرند.
راوی می گوید: امام صادق (علیه السلام) در منزل، مجلس عزا بر پا کرد و فرزندان و عیال خود را فرمان داد تا در آن، حاضر شوند. صدای گریه بانوان بلند شد و شیونی برپا شد؛ ناگهان امام صادق (علیه السلام) فرمود: مواظب درب خانه باشید؛ دیدم مردم جمع شده اند تا ببینند چه خبر شده است؛ امام (علیه السلام) کسی را به سوی جمعیت فرستاد تا به آنان بگوید: یکی از کودکان، بیهوش شده است و زنان بدین جهت ضجّه و فریاد می کشند. (29)
آری! بی آن که کودکان سختی و دشواری ببینند و یا از مجالس دینی زده شوند، باید برای آنان خاطره خوش معنوی ایجاد کرد تا اندک اندک عشق اهل بیت (علیهم السلام) در جان ایشان عمیق تر گردد و سعادت دنیا و آخرتشان فراهم آید.

آموزش شعرهای مذهبی

از آن جایی که شعر دارای آهنگ است، کودکان علاقه ی خاصی به آن دارند؛ بنابراین، در قاب شعرهای ساده و آهنگین می توان بسیاری از معارف را به آن ها منتقل کرد. اهل بیت (علیهم السلام) بر آموختن برخی اشعار به کودکان تأکید ویژه کرده اند.
شخصی به نام عبدی، اشعار زیبا و بلیغی در رسای اهل بیت (علیهم السلام) سروده بود؛ از این رو، امام صادق (علیه السلام) به شیعیان دستور می دهد و می فرماید:
ای شیعیان! اشعار عبدی را به فرزندان خود بیاموزید؛ زیرا، او بر دین خدا بوده است. (30)
خوانندگان گرامی توجه نمایند که این گونه اشعار از باب نمونه است و شیعیان می توانند، اشعار زیبا و پر معنا را که با زبان مادری گفته شده است، به کودکان خود بیاموزند تا همانند کلمات که در ذهن و حافظه ی کودک جای می گیرند، روح و معنای اشعار نیز در روح آنان دلنشین گردد.

آموزش تسبیح حضرت فاطمه (سلام الله علیها)

امام صادق (علیه السلام) به اباهارون مکفوف فرمود: ای اباهارون! ما به فرزندان خود دستور می دهیم تا تسبیحات فاطمه زهرا (سلام الله علیها) را بگویند؛ همان گونه که آنان را به نماز خواندن سفارش می کنیم، پس بر گفتن این تسبیح مداومت کن؛ زیرا، هرگز بنده ای که پیوسته این تسبیح را بگوید، گمراه و سیه رو نمی شود. (31)
این شیوه ی امام صادق (علیه السلام) نشان می دهد که باید کودکان را به تدریج با مستحبات نیز آشنا کرد، تا از آثار و برکات مادی و معنوی آن ها بهره مند شوند.

بیدرای کودکان در شب های قدر

زمینه سازی برای بیداری کودکان در برخی از شب های مهم، روشی است که در کانون توجه و توصیه اهل بیت (علیهم السلام) قرار گرفته است، در احادیث آمده است، در شب های قدر، حضرت زهرا (سلام الله علیها) نمی گذاشت، کسی از اهل خانه ی ایشان بخوابد و کودکان را از روز برای بیداری شب آماده می کرد؛ دستور می داد تا در روز استراحت کنند تا بتوانند شب را احیا بدارند و می فرمود: محروم کسی است که از خیر و برکت امشب محروم بماند و با دادن خوراکی در شب قدر، آنان را بیدار نگه می داشت. (32)
این رفتار حضرت فاطمه (سلام الله علیها) نشان می دهد که بیدار ماندن در شب های قدر دارای آثار و برکاتی است که هر کسی را که احیا بدارد شامل می شود؛ از این رو، حتی اگر کودکان با سرگرمی در این شب ها بیدار باشند، برکات آن شب ها شامل آنان می شود و مقدّرات بهتر و زیباتری برای ایشان رقم خواهند خورد.

آموزش با معرفی ایام

ایامی در هفته، ماه و سال هستند که از اهمیتی ویژه برخوردارند که باید به کودکان نیز آموزش داده شوند! اهل بیت (علیهم السلام) برای درک و فهم بهتر کودکان از پدران می خواهند تا در این ایام با ایجاد تغییراتی، بزرگی و عظمت آن ایام را به کودکان خود تفهیم نمایند.
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) به مسلمانان فرمان می دهد که در روز جمعه، برای فرزندان خود گوشت تهیه کنند و فضیلت آن را برای آنان بیان کنند. (33) زیرا روز جمعه عید مؤمنان است و روزی است که مسلمانان باید از این فرصت برای آموختن مسائل دینی و عقیدتی بهره گیرند، که پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرموده است:
وای بر مسلمانی که در ایام هفته، جمعه را به یاد گرفتن دستورات الاهی اختصاص ندهد. (34)
امیر مؤمنان (علیه السلام) به نکته ی روان شناسانه ای در این زمینه اشاره می کند و می فرماید: هنگامی که شب جمعه فرا می رسد، برای خانواده ی خود میوه تهیه کنید تا از رسیدن جمعه شادی و خوشحالی نمایند؛ (35) در حقیقت، این کار سبب می شود تا خانواده و کودکان از رسیدن این روز شادمان شوند و تفاوت آن را با شب ها و روزهای دیگر درک نمایند.
اهل بیت (علیهم السلام) همین روش را برای اعیاد دیگر هم پیشنهاد کرده اند؛ امم صادق (علیه السلام) فرمودند: عید غدیرخم از عید فطر و عید قربان و روز جمعه، با فضیلت تر است؛ سپس فرمود: کار نیک در آن روز، برابر هشت ماه عبادت وکار نیک در روزهای دیگر است؛ سزاوار است در این روز یاد خدا شود و بیش تر بر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) درود فرستاده شود و هر مردی در این روز، بر اهل و عیال خود راحتی و گشایش ایجاد نماید. (36)
به کارگیری این راه و روش، خاطره ای خوش برای کودکان بر جا می گذارد و زمینه ی آشنایی و معرفت آنان را با این ایام و اتفاقات آن ها فراهم می سازد.

آموزش ادب

از همان ابتدای تولد، بلکه قبل از آن، کودک صداهایی را که می شنود و آنچه را که می بیند در ذهن خود ضبط می کند؛ بنابراین، به والدین توصیه می شود، با او به زیبایی سخن بگویند و از به کارگیری الفاظ زشت بپرهیزند.
خواندن قرآن و اشعار زیبا و یا پخش کردن آن توسط دستگاه های صوتی در روان کودک تأثیر مثبت دارد، در مقابل شنیدن کلمات زشت و رکیک و حضور در مکان های آلوده به گناه برای او زیانبار است.
از 18 ماهگی که کودک کلمات را ادا می کند، می توان سلام کردن، احترام گذاشتن، خداحافظی کردن، محبت کردن به دیگران، تشکر از دیگران، نظافت و شستن دست ها و ... را به کودک آموزش داد. امیر مؤمنان (علیه السلام) در شعری که به ایشان منسوب است می فرماید:

حَرِّض بَنیکَ عَلَی الأدَبِ فی الصِّغَرِ *** کَیما قربهم عِیناکَ فی الکِبَر
و إِنَّما مَثَلَ الآدابِ تَجمعُها *** فی عنفوانِ الصَّبا کَالنَّقشِ فِی الحَجَر (37)

یعنی؛ فرزندانت را در کودکی به آموختن ادب تشویق کن تا در بزرگسالی، روشنی چشم تو باشند و به درستی که مَثَل آدابی که او در خردسالی می آموزد، همانند نقش بر سنگ، ماندگار خواهد بود.
کودک، در این سنین به آداب مذهبی و مراسم دینی علاقه مند است؛ با بهره گیری از این علاقه می توان بسیاری از آداب اسلامی را در حد و اندازه های وی به او آموخت.

پی نوشت ها:

1-مکارم الاخلاق، ص 421.
2
-الگوهای تربیت کودکان و نوجوانان، ص 205 و 206.
3
- مستدرک الوسائل، ج 15، ص 164.
4
- مستدرک الوسائل، ج 3، ص 55.
5
-الگوهای تربیت کودکان و نوجوانان، ص 40-41.
6
-نهج البلاغة، نامه 31، ص 338، روضة المتقین، ج 13، ص 82.
7
- همان.
8
- مستدرک الوسائل، ج 15، ص 164.
9
- نهج البلاغة، حکمت 82.
10
- درباره پرسش های اعتقادی و خداشناسی کودکان ر.ک. خداشناسی قرآنی کودکان، ص 20-31.
11
- شوری / 23.
12
- آل عمران / 31.
13
-کنزالعمال، ج 16، ص 456 «علی حبّ نبیکم، و حبّ اهل بیته و قراءَة القرآن»
14
-روضة المتقین، ج 8، ص 644.
15
-من لا یحضره الفقیه، ج 3، ص 493.
16
- وسائل الشیعة، ج 15، ص 193.
17
-کنزالعمال، ج 16، ص 440.
18
- مستدرک الوسائل، ج 13، ص 12.
19
-همان، ج 15، ص 160، وسائل الشیعة، ج 13، ص 12.
20
- تحف العقول، ص 110.
21
- مستدرک الوسائل، ج 3، ص 19.
22
-همان، ج15، ص 160.
23
-الکافی، ج 3، ص 409.
24
- روضة المتقین، ج 8، ص 598.
25
-وسائل الشیعة، ج 4، ص 825.
26
-عدة الداعی، ص 79.
27
-همان، ص 269.
28
-وسائل الشیعة، ج 4، 850، بحارالانوار، ج 93، ص 161.
29
- الکافی، ج 8، ص 215-216.
30
- رجال الکشی، ص 401، بحارالانوار، ج 76، ص 293 «یا معشر الشیعة، علموا اولادکم شعر العبدی، فانه علی دین الله»
31
- امالی شیخ صدوق، ص 518.
32
-دعائم الاسلام، ج 1، ص 282.
33
-مستدرک الوسائل، ج 6، ص 99.
34
-بحارالانوار، ج 59، ص 36.
35
-عدة الداعی، ص 75.
36
- ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ص 75، وسائل الشیعة، ج 10، ص 443.
37
-موسوعة احکام الاطفال و ادلتها، ج 3، ص 277، به نقل از دیوان امام علی (علیه السلام)، ص 84.

منبع مقاله :
قاسمی، محمد علی، (1393) دوران طلایی تربیت، قم: نشر نورالزهرا (س)، چاپ پنجم

 


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :