Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 252139
تاریخ انتشار : 18 دی 1397 16:54
تعداد بازدید : 130

مصرف گرایی؛ انگشت اتهام به سوی کانت

کرافورد در کتاب جهان فراتر از ذهن شما درباره آشفتگی های تکنولوژیک صحبت نمی کند بلکه ازخدعه های معرفت شناسانه ای حرف می زند که از عصر روشنگری به آن ها باور داریم. کرافورد معتقد است پریشانی ما نشان از کژنمایی از «خود» دارد. او ریشه های این مشکل را در فلسفۀ عصر روشنگری، بخصوص در آرای ایمانوئل کانت جستجو می کند. کانت معتقد بود دانش و اخلاق باید ضرورتاً درون ذهن جای گرفته باشند و بنابراین وجود باید از طریق اتونومی فرد تفسیر شود. فلاسفۀ عصر روشنگری در اواخر قرن هفده و در طول قرن هجدهم اهمیتی بی سابقه برای فرد عاقل، به عنوان موجودی مستقل از جامعه، قائل شدند. گریسی آلمستد جهان فراتر از ذهن را بررسی می کند.

انتشار این مقاله به منزله تایید همه یا بخشی از آن نمی باشد و مسئولیت محتوای  آن به عهده نویسنده محترم می باشد .

کاربران محترم می توانند نظرات خود را در پایان هر مقاله ، با نام حقیقی یا مستعار مطرح نمایند . بدیهی است که نظرات و پیامهایی که نافی قانون و ادب نباشد و حاوی تهمت و توهین و هتک حرمت شخصیت های حقوقی و حقیقی نیستند پس از بررسی منتشر خواهند شد.  

 

مصرف گرایی؛ انگشت اتهام به سوی کانت

بررسی کتاب «جهان فراتر از ذهن شما: دربارۀ فردشدگی در عصر پریشانی» نوشتۀ متیو کرافورد

مولف : گریسی آلمستد

مترجم : امیر قاجارگر

کرافورد در کتاب جهان فراتر از ذهن شما درباره  آشفتگی های تکنولوژیک صحبت نمی کند بلکه ازخدعه های معرفت شناسانه ای حرف می زند که از عصر روشنگری به آن ها باور داریم. کرافورد معتقد است پریشانی ما نشان از کژنمایی از «خود» دارد. او ریشه های این مشکل را در فلسفۀ عصر روشنگری، بخصوص در آرای ایمانوئل کانت جستجو می کند. کانت معتقد بود دانش و اخلاق باید ضرورتاً درون ذهن جای گرفته باشند و بنابراین وجود باید از طریق اتونومی فرد تفسیر شود. فلاسفۀ عصر روشنگری در اواخر قرن هفده و در طول قرن هجدهم اهمیتی بی سابقه برای فرد عاقل، به عنوان موجودی مستقل از جامعه، قائل شدند. گریسی آلمستد جهان فراتر از ذهن را بررسی می کند.

«متیو کرافورد» تعمیرکار موتورسیکلت است. او دارای مدرکی در فیزیک و دکتری فلسفۀ سیاسی است. در کتاب طبقۀ خریدار و هنر روح همگان را با ارایۀ نوعی جذاب از اخلاقِ حرفه ای غافلگیر کرد. اخلاقی که مدافع کارهای یدی و کارگری است و بنابراین مفهومی مخالف با نظر عامه دربارۀ «شغل خوب» ارایه می دهد. پیشینه خاص اش، او را قادر می سازد تا فلسفۀ انتزاعی را با مباحث فنی درآمیزد.
عنوان فرعی آخرین کتاب اش حکایت از این دارد که می خواهد به «عصر پریشانی»۱ بپردازد. مقالات زیادی در این موضوع نوشته شده است. این آثار فقدان ذهن آگاهی ما را بررسی می کنند و معایبی را تشخیص می دهند که جامعه  حواس پرت و بی توجه ما دچار آن است. کتاب دربارۀ عصر پریشانی معاصر احتمالاً بازتاب ذهنی است که تحت تأثیر تکنولوژی بوده و براساس آن شکل گرفته است.

این کتاب از کامپیوترها، تلفن های هوشمند، گوگل، توییتر و تأثیر آن ها بر زندگی ما سخن می گوید؛ اما کتاب کرافورد پروژۀ بسیار بزرگ تری را دنبال می کند. جهان فراتر از ذهن شما، دربارۀ آشفتگی های تکنولوژیک نیست، بلکه درباره  نوع دیگری از واقعیت مجازی و خدعه هایش بحث می کند. خدعه های معرفت شناسانه ای که از عصر روشنگری به آن ها باور آورده ایم.
پیش فرض کتاب کرافورد این است که پریشانی ما نشان از نقصان فرهنگی عمیق تری است؛ کژنمایی از «خود» که بر جامعۀ ما سایه افکنده است. او ریشه های این مشکل را در فلسفۀ عصر روشنگری، به خصوص در آرای ایمانوئل کانت جست وجو می کند. فلاسفۀ عصر روشنگری در اواخر قرن هفده و در طول قرن هجدهم، دیدگاهی دربارۀ شخص ارایه کردند که قویاً با تفکر قرون وسطایی و یونان باستان دربارۀ شخص در تضاد بود: این فیلسوفان اهمیتی بی سابقه برای فرد عاقل، به عنوان موجودی مستقل از جامعه، قائل شدند. آن ها بر مبنای عقل و خودمختاری نظریات جدیدی درباره  آزادی مطرح کردند که ریشه های معرفت شناسانۀ آن به اندیشه هایی همچون مدعای معروف «دکارت» باز می گشت که می گفت «می اندیشم پس هستم». کانت معتقد بود دانش و اخلاق باید ضرورتاً درون ذهن جای گرفته باشند و بنابراین وجود باید از طریق اتونومی فرد تفسیر شود.
از نظر کرافورد، کانت در پیشبرد این مدعا «دیوار بلندی بین جهان تجربی و جهان عقلانی محض کشید، جهانی که درآن پی به قوانین پیشینی اخلاق می بریم.» اگر می خواهیم آزاد باشیم، «دلایل عمل تنها باید از عقل محض ناشی شوند و اراده باید خالص و در برابر هرچیز خارجی نامشروط باقی بماند.»
این تفکرات به جامعه ای منتهی شده است که افراد در آن هرگز نمی توانند به قدرت ها، سنت ها، یا حمایت های جهان واقعی تکیه کنند. بلکه دائماً و بدون توجه به هیچ مرجعی خارجی، در حال تلاش برای توسعۀ معنا هستند. روح به شکل فزاینده ای از جهان خارج از ذهن جدا شده است. کرافورد ادامه می دهد: در حالی که در جهان واقعی «ما سوژۀ دیگرآیینی چیزها و مخاطرات واقعیت مادی هستیم» آنچه کانت به ما داده شناخت مدرنِ ما از آزادیِ همراه با انتخاب است، آزادی ای که انتخاب در آن «جهت گیری محض» ارادۀ فرد است.
این تداعی معانی صحنه را برای فرهنگ امروز مهیا می کند، فرهنگی که انتخاب در آن «به عنوان توتم اصلی کاپیتالیسم مصرفی خدمت می کند و کسانی که انتخاب را ارایه می کنند به عنوان ندیمه های آزادی بر صحنه ظاهر می شوند.»
کانت با تلاش برای محفوظ نگاه داشتن آزادیِ اراده از تاثیرات خارجی، ذهن های ما را از هرگونه رابطه عِلّی با جهان جدا کرد. همراه با این جدایی و انزوا شکنندگی است. شکنندگی نفسی که نمی تواند کشمکش یا ناامیدی را تحمل کند. «وقتی طبیعتِ زبان بسته تهدیدی برای آزادی موجودات عاقل تلقی شود ساختن واقعیتی مجازی که چنین تهدیدی را کمتر در خود داشته باشد برای ما جذاب خواهدشد، واقعیتی بی خطر و لطیف که درآن تضادی بین خود و جهان وجود ندارد.» اتونومی، به جای اینکه برای ما آزادی به همراه داشته باشد، ما را به بردگان آسودگی های یک واقعیت میانجی تبدیل می کند.
فرهنگ مصرف کننده تلاش می کند رنج ها و نقایصی که بخشی ضروری از زندگی هستند را از بین ببرد. ماشین های مدرن را در نظر بگیرید که به شیوه ای عایق بندی شده و گیج کننده طراحی شده اند. راننده به ندرت می تواند سرعت ماشین را احساس کند یا فهمی درست از مخاطرات جاده داشته باشد: حرکت روان اتومبیل، کارکردن بی صدای موتور و موسیقی پاپی که از باندهای اتومبیل پخش می شود ما را شیفته یِ انفعالی خودخواهانه ساخته است.

تمام قطعات ماشین ساخته شده اند تا احساسی از انزوا و آسایش را به ما القا کنند. اتومبیل ها «می توانند به احتیاط پروبال بدهند- ب باعث می شوند مراقب حرکات دیگران باشیم و به طور متقابل به ابژه ای برای دیگران تبدیل شویم- یا همچنین مجموعه ای از من-جهان ها۲ را تشکیل دهند. تجربۀ ما بیشتر از همیشه از بازنمودهایی متأثر می شود که از هر موقعیتی که مستقیماً در آن به سر می بریم و همچون موجوداتی مادی کارهایی را انجام می دهیم دورمان می کند.
توسعه و ایجاد «من-جهان ها» فراتر از طراحی اتومبیل ها است. کرافورد قسمت قابل توجهی از کتابش را به این موضوع اختصاص می دهد که رویکرد روشنگری به معرفت شناسی به نارسیسیسم منجر خواهد شد: فهمی از جهان که سراسر حول خود می چرخد. فرد خودشیفته با ابژه ها همچون ابزار رفتار می کند و تلاش می کند آن ها را به عنوان ابژه هایی که واقعیتی از خود دارند درک کند. تصور اتونومی، در شکل بالغ آن، منجر به یک پروژۀ خودسازی نامحدود و کاملاً بی اساس خواهد شد. جالب آنکه کرافورد رفتار ما با دیگران را ریشۀ نارسیسیسم آنلاین در عصر فیسبوک می داند، او می نویسد: «ما به طور فزاینده ای، با دیگران از طریق تصاویری که از آن ها نزد خود داریم برخورد می کنیم.» «این منجر به روابط متقابلی می شود که از یک رویارویی مستقیم یا یک تماس تلفنی کنترل شده تر هستند»
کرافورد می توانست با عمق بیشتری از روابط انسانی بنویسد -رابطه با دوستان، خانواده و اجتماع- روابطی که ضرورتاً خود و جامعه ای را شکل می دهند که در آن زندگی می کنیم... روابط ما بیش از هر زمان دیگری بواسطۀ لایه های رسانه های مجازی از واقعیت زدوده می شوند: توئیتر، فیسبوک، اینستاگرام و اسنپچت، به جانشین هایی برای تعاملات واقعی ما تبدیل می شوند. این امر چه عواقبی درپی خواهد داشت؟ ظاهراً هرچه هست، کرافورد بر رابطه  فرد با جهان مصرف گرا متمرکز است، جهانی که در آن شخص دائماً توسط آشگفتگی ها کنترل می شود. مباحث او در باب اجتماع اغلب بر روابط معلم با دانش آموز و صنعتگر با شاگرد متمرکز است. این کتاب نیز همچون «طبقۀ خریدار و هنر روح گرایشی حرفه ای دارد.
«آلکسی دو تکوویل» دریافته بود که علاقه آمریکایی ها به اتونومی می تواند عواقب خطرناکی در پی داشته باشد: او در کتاب دموکراسی در آمریکا چنین می نویسد، «دموکراسی نه تنها هر انسانی را به فراموشی نیاکانش وا می دارد که همچنین فرزندان او را نیز از دیدش مخفی نگاه می دارد و معاصرانش را از او جدا می کند. دموکراسی او را مجبور می سازد تا به تنهایی و بدون کمک دیگران از خود مراقبت کند و در نهایت این خطر را دارد که او را در تنهایی قلب خویش محبوس سازد.» درحالی که فلاسفۀ عصر روشنگری معتقد بودند دانش باید در خود آغاز شده و در خود پایان یابد، کرافورد به «هگل» ارجاع می کند که معتقد بود «ما به دیگران به عنوان معیاری برای خودشناسی نیازمندیم.» کرافورد همچنین در این بحث که فردگرایی فردیت را پروبال نمی دهد به «سورن کی یرکگور» و تکوویل نیز استشهاد می کند.
فردگرایی که به عنوان آموزۀ روشنگری دربارۀ چگونگی تحصیل دانش تعریف شده است، قرار بود ما را از طریق «خود-مسئولیت پذیری۳» رادیکال از چنگ مرجعیت قدرت آزاد سازد. با این حال، این خودکفایی تحمیلی منجر به بردگی برای فرهنگ مصرفی و افکار عمومی شده است. در مقابل، با ایستادن در مقابل دیگران، خواه در ستیزه و خواه در همکاری است که تصویری شفاف از جهان و خودمان به دست می آوریم و می توانیم تمام استقلال به دست آمده در داوری را از آن خود کنیم. فردیت -با تمام آزادی عقلانی ای که به همراه خود می آورد- از ادغام ما در یک سنت، یک مکان و یک مهارت، ناشی می شود.
برای اثبات این موضوع، کرافورد نگاهی به بازیکن هاکی، آشپز غذاهای سریع، پیانیست موسیقی جاز، موتورسوار مسابقه دهنده و ابزارساز نگاه می کند: همۀ آن ها هنرمندند، همۀ آن ها در تفکر و تئوری یک سنت مشخص جای گرفته اند. همگی زبردست بوده و در مهارت خود آزاد و مستقل اند. کرافورد می گوید برای آزادی از پریشانی های فرهنگ خود، باید آگاهی و عشق نسبت به جهان فراتر از خودمان را گسترش دهیم. شاید این مفهوم را به بهترین شکل در نقل قولی از «آیریس مورداک» بیابیم، نقل قولی که کرافورد هم دراین کتاب و هم در کتاب طبقۀ خریدار و هنر روح از آن بهره برده است:
اگر من به عنوان مثال در حال آموختن زبان روسی باشم، با ساختاری قوی روبرو هستم که احترام مرا برمی انگیزد. ... عمل من مکاشفه ای تدریجی از چیزی است که مستقل از من وجود دارد. پاداش دقت و توجه، علم به واقعیت است. علاقه به زبان روسی مرا از خویش به سمت چیزی بیگانه از من سوق می دهد، چیزی که آگاهی من قادر به تصاحب، انکار یا غیرواقعی ساختن آن نیست.
این کتاب آشکارا درباره  چیزی بیش از غلبه بر پریشانی است. کتاب کرافورد دربارۀ فردیت و آزادی است که از روحی عالی و فضیلت مند برمی خیزند. کتاب کرافورد سرشار از اندیشه و نظریه است و البته بعضی قسمت های آن خسته کننده و دشوار به نظر می رسند -دشوار است قبل از رسیدن به آخرین صفحۀ کتاب تمام بحث او را درک کرد و تازه بعد از تمام کردن کتاب است که می توانیم برگردیم و مروری بر مباحث پیشین داشته باشیم. بعضی از استدلال های او خام به نظر می رسند: تأمل مقدماتی کرافورد در باب توجه خیره کننده است -او معتقد است که سکوت باید همچون آب یا هوا حفظ شده و از آن محافظت شود- با این حال این اندیشه در سراسر کتاب تا صفحات پایانی ناگفته باقی می ماند. پیشنهاد او مبنی براحیای آموزش و پرورش عملی مبهم است: نوعی از کارآموزی اگر در یک سیستم آموزشی قدرتمند ادغام شود، مطئنا سودمند خواهد بود، اما آنچه از اهمیت برخوردار بوده و چالش برانگیز است جزئیات یک طرح است. کتاب کرافورد در نظریه قوی و نیرومند است اما نواقصی در کاربرد عملی دارد.
با این وجود، جهان فراتر از ذهن شما به خوبی استدلال می کند که فردیت حقیقی از پرورش قوی یک جوخه  کوچک ناشی می شود، از ادغام در انجمن هایی که فضیلت و معنا را پرورش می دهند. اگر جامعه بخواهد از پریشانی های فرهنگ مصرفی و وجود مجازی رهایی یابد، باید به آنسوی علائم بیماری نظر کرده و خود بیماری را مورد مطالعه قرار دهد: حجابِ فردگرایی که ما را از پذیرفتن جهان واقعی باز می دارد.

اطلاعات کتاب شناختی:
کرافورد، متیو بی، جهان فراتر از ذهن شما: دربارۀ فردشدگی در عصر پریشانی، انتشارات مک میلان، ۲۰۱۵
Crawford, Matthew B. The World Beyond Your Head: On Becoming an Individual in an Age of Distraction. Macmillan, 2015

پی نوشت ها:
 ۱ -  age of distraction
 ۲-  me-worlds
  ۳ - self-responsibility

 


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :

پربيننده ترين مطالب

ورود کاربر

حديث

امام صادق علیه السلام : اِنَّ صِلَةَ الرَّحِمِ تُهَوِّنُ الْحِسابَ يَوْمَ الْقِيامَةِ

معاشرت و رفت و آمد با خويشاوندان، حساب روز قيامت را بر انسان آسان می‌كند.

بحارالانوار: جلد 74، صفحه 102