Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 248784
تاریخ انتشار : 27 مهر 1397 22:13
تعداد بازدید : 46

آداب اجتماعی از منظر کتاب «اصول کافی» 2

مردم هر جامعه ای در محیط زندگی شان، خود را به رعایت قوانین اجتماعی ملزم می کنند. پُر واضح است که انجام این قوانین، متضمن امنیت، آرامش و رفاه نسبی است. مردمی که به ترک بدی ها و انجام خوبی ها عادت کرده اند، با امنیت زندگی می کنند و دربارۀ آیندۀ خود و فرزندانشان دغدغه ای ندارند؛ لذا دین مبین اسلام با در نظر گرفتن عوامل و موانع سعادت دنیا و آخرت مردم، بهترین و جامع ترین برنامه ها را در قالب اوامر و نواهی تدوین کرده و در اختیار مردم قرار داده است که عمل به آن ها، عاقبت نیک و سعادت را در پی دارد.


انتشار این مقاله به منزله تایید همه یا بخشی از آن نمی باشد و مسئولیت محتوای  آن به عهده نویسنده محترم می باشد .

کاربران محترم می توانند نظرات خود را در پایان هر مقاله ، با نام حقیقی یا مستعار مطرح نمایند . بدیهی است که نظرات و پیامهایی که نافی قانون و ادب نباشد و حاوی تهمت و توهین و هتک حرمت شخصیت های حقوقی و حقیقی نیستند پس از بررسی منتشر خواهند شد.  

آداب اجتماعی از منظر کتاب «اصول کافی» (قسمت دوم)

گردآورنده: رامین بابازاده

 چکیده
مردم هر جامعه ای در محیط زندگی شان، خود را به رعایت قوانین اجتماعی ملزم می کنند. پُر واضح است که انجام این قوانین، متضمن امنیت، آرامش و رفاه نسبی است. مردمی که به ترک بدی ها و انجام خوبی ها عادت کرده اند، با امنیت زندگی می کنند و دربارۀ آیندۀ خود و فرزندانشان دغدغه ای ندارند؛ لذا دین مبین اسلام با در نظر گرفتن عوامل و موانع سعادت دنیا و آخرت مردم، بهترین و جامع ترین برنامه ها را در قالب اوامر و نواهی تدوین کرده و در اختیار مردم قرار داده است که عمل به آن ها، عاقبت نیک و سعادت را در پی دارد.
1. ثواب اطعام مسلمین

سدیر صیرفى گوید: امام صادق(ع) به من فرمود: «چه مانعى دارى که در هر روز بنده‏ای آزاد نمی کنى؟» گفتم: دارایی ام به این مقدار نمی رسد. فرمود: «در هر روز، مسلمانى را اطعام کن!» عرض کردم: ثروتمند باشد یا فقیر؟ فرمود: «ثروتمند هم گاهى اشتهاى طعام دارد.»[1]
 

2. اطعام، مانع بلاست

کاهلى گوید: شنیدم امام صادق(ع) می فرمود:
چون بنیامین از دست یعقوب(ع) رفت، عرض کرد: پروردگارا! به من رحم نمی کنى؟ چشمم را که گرفتى و فرزندم را که بردى؟ خداوند متعال‏ به او وحى کرد: «اگر من آن دو را (یعنى یوسف و بنیامین را) میرانده باشم، برایت زنده‏شان می کنم، ولى آیا به یاد دارى آن گوسفندى که سر بریدى و بریان کردى و خوردى و فلان و فلان در همسایگىِ تو روزه بودند و چیزى از آن، به آن ها ندادى؟!
و در روایت دیگرى آمده است:
پس از آن، همیشه از منزل یعقوب(ع) در هر چاشت گاه، تا یک فرسنگى جار می زدند: هر کس چاشت خواهد، به خانۀ یعقوب آید و در شامگاه هم جار می زدند: هر کس شام خواهد، نزد یعقوب آید.[2]

 3. رفع حاجت مؤمن

ابان بن تغلب گوید: با امام صادق(ع) طواف می کردم. مردى از اصحاب به من برخورد و درخواست کرد همراه او بروم که حاجتى دارد. او به من اشاره می کرد و من کراهت داشتم امام صادق(ع) را رها کنم و با او بروم. باز در میان طواف به من اشاره کرد و امام صادق(ع) او را دید. به من فرمود: «اى ابان! تو را می خواهد؟» عرض کردم: آرى. فرمود: «او کیست؟» گفتم: مردى از اصحاب ماست. فرمود: «مذهب و عقیدۀ تو را دارد؟» عرض کردم: آرى. فرمود: «نزدش برو!» عرض کردم: طواف را بشکنم؟ فرمود: «آرى.» گفتم: اگرچه طواف واجب باشد؟ فرمود: «آرى.»
ابان گوید: همراه او رفتم و سپس خدمت حضرت(ع) رسیدم و پرسیدم: حقّ مؤمن بر مؤمن چیست؟ فرمود: «اى ابان! این را نپرس.» عرض کردم: چرا قربانت گردم؟! سپس اصرار کردم تا فرمود: «اى ابان! نصفِ مالت را به او بده.» سپس به من نگریست و چون دید چه حالى به من دست داد، فرمود: «اى ابان! مگر نمی دانى که خداوند متعال، از کسانى که دیگران را بر خود ترجیح داده‏اند، یاد فرموده؛ آن جا که فرموده است: «وَ یُؤْثِرُونَ عَلى‏ أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ کانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ؟!» عرض کردم: چرا. فرمود: «هان! چون تو نیمى از مالت را به او دهى، او را بر خود ترجیح نداده ای، بلکه تو و او برابر شده‏اید؛ ترجیحِ او بر تو، زمانى است که از نصف دیگر به او دهى.»[3]

4. دوست داشتن مؤمن

حفص بخترى گوید: خدمت امام صادق(ع) بودم که مردى وارد شد. حضرت به من فرمود: «او را دوست دارى؟» عرض کردم: آرى. فرمود: «چرا دوستش نداشته باشى، که او برادر تو، شریکِ دین تو و یاور تو علیه دشمنت می باشد و روزىِ او هم بر عهدۀ دیگری است؟!»[4]
5. ارتباط ارواح مؤمنان

جابر جعفى گوید: نزد امام باقر(ع) بودم که دلم گرفت. به حضرت عرض کردم: گاهى بدون اینکه مصیبتى به من رسد یا ناراحتى ای بر سرم ریزد، اندوهگین می شوم، تا آن جا که خانواده و دوستم، اثرش را در رخسارم مشاهده می کنند! فرمود:
آرى اى جابر! خدا مؤمنان را از طینت بهشتى آفرید و از نسیم روح خویش در آن ها جارى ساخت؛ از این روست که مؤمن، برادر تنیِ مؤمن است (، زیرا طینت به منزلۀ پدر و نسیم به جاى مادر است)؛ پس هر گاه به یکى از آن ارواح در شهرى اندوهى رسد، آن روح دیگر اندوهگین شود، زیرا از جنس اوست.[5]

6. سه حقّ مسلمانان بر همدیگر

عبدالاعلى بن اعین گوید: برخى‏ شیعیان ما نامه نوشتند و از امام صادق(ع) مطالبى پرسیدند و مرا امر کردند که از آن حضرت دربارۀ حقّ مسلمان بر برادرش بپرسم. من پرسیدم و حضرت پاسخم نگفت. چون براى خداحافظی خدمتش رفتم، عرض کردم: از شما پرسیدم و پاسخم نفرمودید! فرمود:
می ترسم کفران ورزید و گردن ننهید! همانا از سخت ترین واجباتِ خدا بر خلقش، سه چیز است: انصاف داشته باشد و آنچه برای خود نمی پسندد، برای برادرش نیز نپسندد؛ همکاری کردن با برادر از نظر مالی؛ یادِ خدا در هر حال و آن ‏«سبحان الله» و «الحمد الله» ‏نیست، بلکه آن است که چیزى را که خدا بر او حرام نموده، رها کند.[6]
7. ثواب برآوردنِ نیاز مؤمن

صفوان ساربان گوید: خدمت امام صادق(ع) نشسته بودم که مردى از اهل مکه به نام «میمون» آمد و از نداشتن کرایه شکایت کرد. حضرت به من فرمود: «برخیز و برادرت را یارى کن!» من برخاستم و همراه او شدم، تا خدا کرایۀ او را فراهم کرد. سپس به مکان خود برگشتم. امام صادق(ع) فرمود: «براى حاجتِ برادرت چه کردى؟» عرض کردم: «پدر و مادر به قربانت! خدا آن را روا کرد.» حضرت ابتدا فرمود: «اگر برادرِ مسلمانت را یارى کنى، نزد من از طواف یک هفته (هفت شوط) بهتر است.» سپس فرمود:
مردى نزد حسن بن على(ع) آمد و عرض کرد: پدر و مادرم به قربانت! مرا به قضای حاجتى یارى کن. حضرت نعلین پوشید و همراه او شد. در بین راه حسین(ع) را دید که به نماز ایستاده است. امام حسن(ع) به آن مرد فرمود: «چرا از ابی عبدالله(ع) براى قضای حاجتت کمک نخواستى؟» عرض کرد: پدر و مادرم به قربانت! این کار را کردم؛ فرمود: «من الآن در اعتکاف به سر می برم.» امام حسن(ع) فرمود: «همانا اگر او تو را یارى می کرد، از اعتکافِ یک ماهش بهتر بود.»[7]
8. پول دادن امام صادق(ع) برای اصلاح بین مؤمنان

مفضل گوید: امام صادق(ع) فرمود: «هرگاه میان دو نفر از شیعیان ما نزاعى دیدى، از مال من فدیه بده (یعنى هرچه ادعا می کند، از مال من به او بده تا طرف را رها کند).» ابوحنیفه گوید: من و دامادم دربارۀ مبلغی نزاع می کردیم که مفضل به ما رسید، ساعتى پیش ما ایستاد و سپس گفت: به منزل من آیید! ما رفتیم و او میان ما به چهارصد درهم صلح داد و آن‏ پول را هم خودش به ما داد و از هر یک از ما دربارۀ دیگرى تعهد گرفت (که دیگر ادعا نکنیم). سپس گفت: بدانید که این پول مالِ من نبود، بلکه امام صادق(ع) به من دستور داد که هر گاه دو نفر از شیعیان در موضوعى نزاع کردند، میان آن ها صلح دَهَم و از مال آن حضرت فدیه دهم و مصرف کنم؛ پس این پول از امام صادق(ع) است.[8]

9. عمل بهشتی

پیامبر اکرم(ص) به سوى جنگى می رفت که عربى خدمت حضرت آمد، رکاب شترش را گرفت و گفت: یا رسول الله! به من عملى آموز که موجب رفتن به بهشت شود. ایشان فرمودند: «هر گونه دوست دارى مردم با تو رفتار کنند، تو با آن ها رفتار کن و هر چه را دوست نداری مردم با تو کنند، با آن ها مکن!» سپس فرمودند: «حالا جلوی شتر را رها کن‏!»[9]
10. چهار دستورالعمل به آدم(ع)

از امام صادق(ع) روایت شده است:
خداوند متعال به آدم(ع) وحى فرمود: من تمام سخن را در چهار کلمه برایت جمع می کنم. عرض کرد: پروردگارا! آن ها چیست؟ فرمود: یکى از آنِ من است و یکى از آنِ تو و یکى میان من و تو و یکى میان تو و مردم. عرض کرد: آن ها را بیان فرما تا بفهمم! فرمود:
1. آنچه از آنِ من است، این است که مرا عبادت کنى و چیزى را شریکم نسازى؛
2. آنچه از آنِ توست این است که پاداش عملِ تو را بدهم، زمانى که از همه وقت بدان نیازمندترى؛
3. آنچه میان من و توست، دعا کردنِ تو و اجابت من است؛
4. آنچه میان تو و مردم است، این است که براى مردم بپسندى آنچه براى خود می پسندى و براى آن ها نخواهى آنچه براى خود نخواهى.[10]
11. مجازات رد کردن مؤمن

محمد بن سنان گوید: نزد امام رضا(ع) بودم. به من فرمود:
اى محمد! در زمان بنى اسرائیل چهار نفر مؤمن بودند. روزى یکى از آنان نزد آن سه نفر دیگر، که در منزل یکى از آنان براى صحبتى گرد آمده بودند، رفت و در زد. غلام بیرون آمد و به او گفت: آقایت کجاست؟ گفت: در خانه نیست. آن مرد برگشت و غلام نزد آقایش رفت. آقایش از او پرسید: آن که در زد که بود؟ گفت: فلانی بود و من به او گفتم که شما در خانه نیستید. آن مرد ساکت شد و غلامِ خود را در این باره سرزنش نکرد و هیچ کدام از آن سه نفر، از این پیش آمد، اندوهى به خود راه ندادند و شروع به دنبالۀ سخن خود کردند. همین که فرداى آن روز شد، آن مرد مؤمن، هنگام بامداد نزد آن سه نفر رفت و با آن ها مواجه شد که هر سه از خانه بیرون آمده بودند و می خواستند به کشتزارى (یا باغى) که از یکى از آنان بود، بروند. به آنان سلام کرد و گفت: من هم با شما بیایم؟ گفتند: بیا! و از او دربارۀ پیش آمد دیروز عذرخواهى نکردند و او، مردى مستمند و ناتوان بود. به راه افتادند و همین طور که در قسمتى از راه می رفتند، ناگاه قطعه ابرى بالاى سر آن ها آمد و بر آن ها سایه انداخت. آنان گمان کردند باران است؛ پس شتافتند که باران نخورند، ولى چون ابر بالاى سرشان قرار گرفت، منادى از میانِ آن ابر فریاد زد: اى آتش! اینان را در کام خود بگیر و من جبرئیل، فرستادۀ خدایم. ناگهان آتشى از دلِ آن ابر بیرون آمد و آن سه نفر را در خود فرو برد، و آن مرد مؤمن، تنها و هراسناک ماند و از آنچه بر سر آن ها آمده بود، در شگفت بود و نمی دانست سبب چیست! پس به شهر برگشت و حضرت یوشع بن نون (وصىّ حضرت موسى(ع)) را دیدار کرد و آنچه را دیده و شنیده بود، به او گفت. یوشع بن نون فرمود: آیا نمی دانى که خداوند بر آن ها خشم کرد، پس از آن که از آنان خشنود و راضى بود، و این پیش آمد براى آن کارى بود که با تو کردند؟! عرض کرد: مگر آن ها با من چه کردند؟ یوشع جریان را گفت. آن مرد گفت: من آن ها را حلال کردم و از آن ها گذشتم؟ فرمود: اگر این گذشتِ تو پیش از آمدن عذاب بود، به آن ها سود می داد، ولى اکنون براى آنان سودى ندارد و شاید پس از این، به آن ها سود بخشد.[11]

12. جبار ملعون

عمر بن یزید گوید: به امام صادق(ع) عرض کردم: من خوراک خوبی می خورم، بوى خوشی می بویم، مرکب چابکی سوار می شوم و غلام دنبالم مى‏آید؛ اگر در این ها گردن کشى است، بفرمایید تا انجام ندهم! امام صادق(ع) سر به زیر انداخت و سپس فرمود: «همانا گردن کشِ ملعون کسى است که مردم را خوار شمرد و در برابر حق، بی خردى کند.» گفت: در برابر حق، نادانى نمی کنم، اما خوار شمردن را نمی فهمم یعنی چه؟ فرمود: «کسى که مردم را کوچک شمرد و بر آن ها گردن کشى کند، جبار و گردن کش است‏.»[12]
یعنی مؤمنِ واقعی، مردم را کوچک نمی شمارد و گردن کش و جبار نیست.
 

13. حقوق مؤمنان بر همدیگر

داود بن حصین گوید: نزد امام صادق(ع) بودیم و من شمردم چهارده نفر در آن اتاق بودند. پس امام صادق(ع) عطسه کرد و یک نفر از آن گروه، سخنى نگفت. امام صادق(ع) فرمود: «آیا پاسخ عطسه را نمی دهید؟» سپس فرمود:
از حقوق مؤمن بر مؤمن این است که: چون بیمار شد، عیادتش کند؛ چون بمیرد، بر سرِ جنازه‏اش حاضر شود؛ چون عطسه زند، جواب عطسه‏اش را بگوید؛ چون او را دعوت کند، بپذیرد.[13]

14. یاد خدا و دوستی با بندگان خدا

در توراتى که دست نخورده (و مانند توراتِ فعلى که تحریف شده، نیست) نوشته است: موسى(ع) از خداوند پرسشى کرد. عرض کرد: پروردگارا! آیا تو به من نزدیکى تا با تو آهسته راز گویم، یا از من دورى تا فریادت کنم؟ خداوند متعال به او وحى فرمود: «اى موسى! من هم نشینِ کسی هستم که مرا یاد کند.» موسى(ع) عرض کرد: کیست که در پناه توست روزى که پناهى جز پناهِ تو نیست [یعنی روز قیامت]؟ خداوند فرمود:
آنان که مرا یاد کنند، من نیز آن ها را یاد کنم، و در راه من (یا به خاطر خشنودى من) با هم دوستى کنند، پس من نیز آن ها را دوست دارم. این هایند که چون خواهم به اهل زمین بلا و بدى برسانم، یادشان کنم و به خاطر آن ها، آن بدى را از اهل زمین دفع کنم.[14]
 

15. دغدغۀ دینیِ مؤمنان

مردى از اصحاب امام صادق(ع) همواره خدمتش می رسید. مدتى غایب شد و خدمتِ امام(ع) نرسید. یکى از آشنایانش خدمت امام(ع) آمد. امام به او فرمود: «فلانى چه می کند؟» راوى گوید: او سخن را در لفافه بیان کرد و گمان نمود منظورِ حضرت، دارایی و مال دنیاست. امام صادق(ع) فرمود: «دینش چگونه است؟» گفت: چنان که شما دوست دارى. فرمود: «به خدا قسم که او غنى است.»[15]

16. کَرَم امام رضا(ع)

غفارى گوید: مردى از خاندانِ ابى رافع، غلامِ پیامبر اکرم(ص) که نامش «طیس» بود، از من طلبى داشت و مطالبه می کرد و پافشارى می نمود. مردم هم او را کمک می کردند. چون چنین دیدم، نماز صبح را در مسجد پیامبر اکرم(ص) گزاردم و نزد امام رضا(ع) ـ که در عریض [روستایی در اطراف مدینه] بود ـ رفتم. چون نزدیکِ خانه اش رسیدم، دیدم آن حضرت در حالی که بر الاغى سوار است، می آید و پیراهن و ردایی در بر داشت. وقتی نگاهم به امام(ع) افتاد، از آن حضرت خجالت کشیدم که نزد ایشان بروم. حضرت به من رسید و ایستاد و نگاه کرد. من سلام کردم ـ ماه رمضان بود ـ و گفتم: خدا مرا قربانت کند! غلام شما طیس از من طلبى دارد و به خدا که مرا رسوا کرده است! من با خود گمان می کردم به او می فرماید از من دست بردارد و به خدا که من نگفتم او چقدر از من می خواهد و نه نامى بردم. به من فرمود: «بنشین تا برگردم!»
آن جا بودم تا نماز مغرب را گزاردم. روزه هم داشتم. سینه‏ام تنگ شد. خواستم برگردم که دیدم حضرت(ع) می آیند و مردم گردش بودند. گدایان بر سر راهش نشسته بودند و او به آن ها صدقه می داد. از آن ها گذشت تا داخل خانه شد؛ سپس بیرون آمد و مرا خواست. من نزدش رفتم و داخل منزل شدیم. او نشست و من هم نشستم. من شروع کردم و از احوالِ ابن مسیب، که امیر مدینه بود و بسیارى از اوقات دربارۀ او با حضرت سخن می گفتم، سخن گفتم. چون فارغ شدم، فرمود: «گمان ندارم هنوز افطار کرده باشى؟» عرض کردم: نه! برایم غذایی طلبید و نزدم گذاشت و به غلامش فرمود تا همراه من بخورد. من و غلام غذا خوردیم. چون فارغ شدیم، فرمود: «تشک را بردار و هر چه زیرش هست، برگیر!» چون بلند کردم، اشرفى‏هایی در آن جا بود. برداشتم و در آستینم نهادم. حضرت(ع) دستور داد چهار تن از غلامانش همراه من بیایند تا مرا به منزلم برسانند.
چون نزدیک منزلم رسیدم، آن ها را برگردانیدم و به منزلم رفتم. آن گاه چراغی طلبیدم و به اشرفی ها نگریستم؛ دیدم 48 اشرفى است و طلبِ آن مرد از من 28 اشرفى بود. در میان آن ها، یک اشرفى جلب نظرم کرد و از زیبایی اش خوشم آمد. آن را برداشتم و نزدیک چراغ بردم. دیدم آشکار و خوانا روى آن نوشته است: «28 اشرفى طلب آن مرد است و بقیه از خودت.» به خدا قسم که به ایشان نگفته بودم‏ او چقدر از من می خواهد. سپاس خداوند، پروردگار جهانیان را که ولىّ خود را عزت دهد!»[16]

برگرفته از: حکایت های اخلاقی در اصول کافی
نویسنده: روح الله بخشی

[1]. اصول کافی، ج3، ص 290، ح 12.
[2]. همان، ج‏4، ص 490، ح 4و5.
[3]. اصول کافی، ج‏3، ص 249، ح 8.
[4]. همان، ص 242، ح 6.
[5]. همان، ص 241، ح 2.
[6]. همان، ص 247، ح 3.
[7]. بعید نیست که هر امامی پیش از اینکه به امامت برسد، علمش کمتر از امام زمان خود باشد؛ لذا احتمال دارد امام حسین(ع) در این هنگام چون به امامت نرسیده بودند، عملی را که ثوابش کمتر است، برگزیدند؛ همان، ص 284، ح 9.
[8]. همان، ص 297، ح 3و4.
[9]. همان، ص 216، ح 10.
[10]. همان، ص 216، ح 13.
[11]. اصول کافی، ج‏4، ص 70، ح 2.
[12]. همان، ج‏3، ص 425 ح 13
[13]. همان، ج‏4، ص 473، ح 7.
[14]. همان، ص 255، ح 4.
[15]. همان، ج‏3، ص 307، ح 4.
[16]. همان، ج‏2، ص 404، ح 4.

 


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :

پربيننده ترين مطالب

ورود کاربر

حديث

امام حسين عليه السلام : لايَحِلُّ لِعَينٍ مُؤمِنَةٍ تَرَى اللّه َ يُعصى فَتَطرِفَ حَتّى تَغَيِّرَهُ

بر هيچ چشم مؤمنى روا نيست كه ببيند خدا نافرمانى مى شود و چشم خود را فرو بندد ، مگر آن كه آن وضع را تغيير دهد .

الأمالى ، طوسى ، ص 55 .