تبیین زمان از دیدگاه ملاصدرا و هانری برگسن

بحثی که با عنوان زمان از دیدگاه ملاصدرا و برگسن مطرح کرده ام از این بابت نبوده که صرفاً یک موضوع فلسفی را بیان کنم. شاید برای عزیزانی که در جلسه حضور دارند این سؤال مطرح باشد که اولاً، چه کسی دارای نظریه فلسفی می شود؟ ما اندیشمندان بسیاری داریم که حرفهای فلسفی زیادی می زنند ولی فقط برخی توفیق می یابند که دارای نظریه فلسفی شوند. ثانیاً، چگونه یک فرد به یک نظریه فلسفی می رسد؟ این نکته مهمی است. چنین موقعیتی هم برای برگسن و هم برای ملاصدرا پیش آمده است. برگسن مدتها درس می داد و شبهات زنون را می گفت، در شبهات زنون توضیح مکان، زمان و اینگونه مسائل را بیان می کرد. به قول خودش بعد از دوازده سال تدریس این مطالب در یک لحظه متوجه شد که آنچه ما زمان می نامیم حقیقت زمان نیست. ما زمان را با چیزهای دیگر خلط می کنیم، اولین خلط آن نیز با مکان است. آن هم به چه صورت؟ ببینید! اگر به شما بگویند یک ساعت، همه ی شما یک دور گشتن عقربه ی ساعت را تصور می کنید. یعنی چه کار می کنید؟ زمان را در مکان می بینید می گویید دیروز و امروز؛ می گویید از پنج ساعت پیش تا الان، پنج تکه زمانی داریم. این یعنی مکان، چون درست مثل یک تکه خط می ماند که آن را به پنج قسمت مساوی تقسیم کنیم. وقتی می گویید بهار و تابستان و پاییز و زمستان، در ذهن شما یک مفهوم دایره ای شکل تداعی می شود؛ مفهوم دایره ای شکل یعنی یک حرکت مکانی تکرار شونده که خودِ زمان را نشان نمی دهد.

30 مهر 1397

آداب اجتماعی از منظر کتاب «اصول کافی» 3

مردم هر جامعه ای در محیط زندگی شان، خود را به رعایت قوانین اجتماعی ملزم می کنند. پُر واضح است که انجام این قوانین، متضمن امنیت، آرامش و رفاه نسبی است. مردمی که به ترک بدی ها و انجام خوبی ها عادت کرده اند، با امنیت زندگی می کنند و دربارۀ آیندۀ خود و فرزندانشان دغدغه ای ندارند؛ لذا دین مبین اسلام با در نظر گرفتن عوامل و موانع سعادت دنیا و آخرت مردم، بهترین و جامع ترین برنامه ها را در قالب اوامر و نواهی تدوین کرده و در اختیار مردم قرار داده است که عمل به آن ها، عاقبت نیک و سعادت را در پی دارد.

30 مهر 1397

علامه مجلسی و عقل خود بنیاد دینی

در تاریخ تفکر اسلامی، دو جریان نقل گرایی و عقل گرایی حضور داشته است. نقل گرایان بر اهمیت ظواهر قرآن و روایات در فهم دین تأکید می کردند و تا حدودی اجتهاد در فهم دین را روا نمی دانستند، برخلاف عقل گرایان که عقل و اجتهاد را در فهم دین دخیل می دانند. همواره میان این دو جریان سوءظن هایی وجود داشته است. نقل گرایان، عقل گرایان را به حاکم ساختن عقل ناقص بشری بر مکتب عاری از کاستی و خطا و کرنش بی چون و چرا در مقابل فلسفه ی وارداتی یونان محکوم می کنند و عقل گرایان، نقل گرایان را به قشری نگری و تعطیل کردن عقل و اندیشه در تعامل با وحی متهم می سازند. در این میان چهره های برجسته ای که برای سازگاری میان عقل و نقل تلاش کرده اند و با نگرش عقلانی و وحیانی هم زمان، امکان همسویی این دو مشرب و مکتب را مدلل ساخته اند، بسیار اندک اند. محدثان را می توان پرچم دار نقل گرایی دانست؛ چنان که فیلسوفان در صف اول عقل گرایی قرار دارند.

30 مهر 1397

آداب اجتماعی از منظر کتاب «اصول کافی» 2

مردم هر جامعه ای در محیط زندگی شان، خود را به رعایت قوانین اجتماعی ملزم می کنند. پُر واضح است که انجام این قوانین، متضمن امنیت، آرامش و رفاه نسبی است. مردمی که به ترک بدی ها و انجام خوبی ها عادت کرده اند، با امنیت زندگی می کنند و دربارۀ آیندۀ خود و فرزندانشان دغدغه ای ندارند؛ لذا دین مبین اسلام با در نظر گرفتن عوامل و موانع سعادت دنیا و آخرت مردم، بهترین و جامع ترین برنامه ها را در قالب اوامر و نواهی تدوین کرده و در اختیار مردم قرار داده است که عمل به آن ها، عاقبت نیک و سعادت را در پی دارد.

27 مهر 1397

شکوفایی ها ونوآوری های بزرگ در انقلاب جهانی حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف)

این مقاله، نخست به طرح وبررسی ویژگی بارز وبرجسته انقلاب مهدوی می پردازد. آن گاه شماری از شکوفایی های بی نظیر وسپس نوآوری های بزرگ انقلاب جهانی مهدوی، مستند به احادیث پیامبر اعظم حضرت محمد (صلّی الله علیه وآله وسلم) ومعصومان (علیهم السلام) در دو بخش ودر هر بخش با عناوین متعدد در پی خواهد آمد. انقلاب جهانی حضرت مهدی (علیه السلام)، آخرین وبزرگ ترین انقلاب در جهان وپایان زیبای تاریخ بشریت است. در این انقلاب الهی بیشترین وبهترین شکوفایی ها روی خواهد داد ونوآوری های باشکوه وبرجسته ای مشاهده خواهد شد. انقلاب مهدوی در شکوفایی ونوآوری، یکتاست. اصل انقلاب مهدوی بزرگ ترین وبهترین نوآوری از مبدأ تا پایان دنیاست ودر این انقلاب بی نظیر الهی، عالی ترین شکوفایی ها تا سرحد امکان تحقق خواهد یافت وبا نوآوری های بی شمار، مؤمنان ومتقیان به رشد وسعادت کامل وهمه جانبه خواهند رسید.

27 مهر 1397

نتایج وجود رابط در خداشناسی فلسفی

بسیاری از مباحث فلسفه ی اسلامی مقدمه یی برای مبرهن سازی مسایل خداشناسی شمرده میشوند. از جمله ی این مباحث که عنوان برجسته یی پیدا نکرده است، تقسیم دو بخشی وجود به رابط و مستقل در حکمت صدرایی است. این دیدگاه که از تحلیل رابطه ی علیت بدست می آید، نکته ی ارزنده یی بیان میکند که براساس آن اصل هستی و ذات حق، سراسر بینیازی و استقلال است و مخلوقات او صرف وابستگی و تعلق به او به شمار میروند. براهین خداشناسی، از قبیل اثبات ذات و صفات، در پرتو این حقیقت، استحکام ویژه یی پیدا میکنند. همچنین وابستگی محض ممکنات، وجودی غنی و مستقل مطلق را ایجاب میکند که دوگانگی در ساحت او راه ندارد؛ زیرا نفی وحدانیت ذات حق، مستلزم تحقق دو امر محال، یعنی استقلال یافتن موجودات رابط و نقصان نسبی غنی مطلق خواهد بود. همچنین مسائلی مانند توحید ربوبی و افعالی و قدرت و اراده ی فراگیر الهی، در پرتو این مسئله تبیین قابل قبولی می یابند. علم الهی بویژه علم به جزئیات متغیر، با این دیدگاه به اثبات میرسد؛ چرا که این امور جزئی همانند سایر ممکنات، تعلقات محض به آفریننده ی خویش هستند و در نتیجه عین حضور نزد او خواهند بود.

27 مهر 1397

الاهیات پنج گانه مارتین لوتر

مارتین لوتر یکی از مهم ترین شخصیت ها در مسیحیت و پایه گذار پروتستان است که مسیحیت را در مسیر دیگری هدایت نمود و تفسیر تازه ای دین مسیحیت ارائه نمود که موجب پذیرش و اقبال بسیاری از مسیحیان قرار گرفت. او به نابسامانی های کلیسای کاتولیک اعتراض کرد و مقابل آن ها ایستاد و اقتدار و حجیت پاپ و کلیسا را زیر سوال برد. خوانش جدید مارتین لوتر از مسیحیت او را به شخصیتی بسیار تاثیرگذار در مسیحیت تبدیل کرده است.

27 مهر 1397

تشريح الوجود

رساله اي که در اينجا به چاپ مي رسد اثري است فلسفي که در نسخه هاي خطي آن گفته شده است که متعلّق به ابن سيناست، ولي ظاهراً به قلم نويسنده اي است اهل فلسفه و منطق که حدوداً در قرن هفتم مي زيسته است. متأسفانه اين نويسنده هيچ نشانه اي از خود در اين اثر به جا نگذاشته است. اسم اين اثر در اکثر نسخه هاي خطي آن، از جمله سه نسخه اي که مورد استفاده ي ما قرار گرفته است، «کتاب تشريح الوجود» است، ولي مرحوم دکتر يحيي مهدوي دو نام ديگر هم از براي آن ذکر کرده است، يکي «تشريح الاعضاء» و ديگر «حقايق انسانيّه». ولي به نظر مي رسد که اسم صحيح آن همان «تشريح الوجود» باشد که در اکثر نسخه هاي خطي قيد شده است.

27 مهر 1397

بازنمایی ابعاد تکامل در تاریخ از نظرگاه آموزه نجات گرایانه مهدویت

از مهم ترین آموزه های دین مبین اسلام که در واقع جلوه گری غایت مندی تاریخ به شمار می رود، نظریه ی جامع وکامل «نجات گرایانه» دین، یعنی «آموزه ی مهدویت» است. این آموزه، آینه ی تمام نمای پیش گویی وحیانی دین اسلام وآینده ای حتمی، روشن، فراگیر، مطلوب وموعود امم است. این مقاله با رویکردی توصیفی _ تحلیلی می کوشد تا مبانی نظری وابعاد تکامل را در نظام معنایی اسلام، شناسایی کند. مقاله با فرض گرفتن این نکته که اندیشه ی مهدویت، فرجام متعالی وشکوهمند آینده ی جهان وسرمنزل متعالی ومتکامل تاریخ بشری از دیدگاه اسلام است، به معناشناسی تکامل در اسلام می پردازد. بررسی کارکردهای پیوند مطالعات مهدوی وفلسفه نظری تاریخ، آغازگاهی است که نویسنده برای ارائه ی تصویری روشن از بحث برمی گزیند. بازگرداندن هویت واقعی آموزه ی مهدویت به چارچوب استانداردهای برخاسته از فرهنگ دینی وگذر از رویکرد منفعل به رویکرد فعال در عرصه ی مطالعات مهدوی از مهم ترین فواید این پیوند برشمرده شده است.نگارنده ابتنای بر ربوبیت الهی، غلبه ی حق در فرجام ستیزش تاریخی وتأثیر اراده های انسانی در تکامل تاریخ را مهم ترین انگاره های اسلامی در تبیین اندیشه ی تکامل تاریخ در اسلام برمی شمارد وفضیلت محوری، عقل گرایی، آرمان گرایی، فراگیری، جامعیت و... از جمله یافته های کاوش نویسنده در ویژگی های جامعه ی متکامل عصر ظهور است.

27 مهر 1397

ارتباط انگيزه و عادت با تعليم و تربيت از ديدگاه ملاصدرا

انگيزه و عادت دو عامل بسيار تأثيرگذار در امر تربيت فرد است. انگيزه سبب تشويق انسان به انجام يا ترک کاري مي شود، و در يک نظام تربيتي با ايجاد عادات مطلوب مي توان افراد را بسوي اهداف مورد نظر سوق داد. صدرالمتألهين نيز به بحث انگيزه و عادت و تأثير شگرف اين دو عامل در تربيت فرد توجه وافري داشته است. او انگيزه را به دو قسم بيروني و دروني تقسيم کرده و معتقد است تأثير انگيزه هاي دروني در تربيت فرد بسيار بيشتر از انگيزه هاي بيروني است. وي همچنين از عادت به ملکه تعبير کرده است و در کتب مختلف خود به تبيين تأثير شگرف عادات و پسنديده در تربيت شخص پرداخته است. در اين مقاله برآنيم ضمن تبيين و توضيح نظريات صدرالمتألهين در مورد عادت و انگيزه و تأثير آن در تربيت به زيربناهاي فلسفي نظام تربيتي او اشاره شود.

20 مهر 1397

پست مدرنسیم از دیدگاه فردید

در میان دو دوره ی تاریخی معمولاً برهه ی تاریخی واحدی، وجود دارد که این دو دوره را به هم می پیوندند. یعنی برهه ی تاریخی مذکور، شامل آخرین مرحله ی یک دوره ی تاریخی در حال زوال و اولین مرحله ی تاریخی دوره ی جانشین آن، می شود که می توان آن را برهه ی زمانی واسط نامید.

14 مهر 1397

اهداف دولت زمینه ساز ظهور

این مقاله ضمن تعریف واژه «دولت» به تبیین دیدگاه اسلام درباره هدف نهایی آفرینش می پردازد؛ هدفی که همانا قرب الی الله است وبا تحقق حکومت امام مهدی (علیه السلام) راه رسیدن به آن هموار می گردد، سپس دیدگاه جوامع غیردینی را در می افکند که بنابر آن، سرشار شدن جهان از صلح وعدالت وامنیت در گرو ظهور منجی است. در نهایت، این نتیجه به دست می آید که ظهور یک نجات بخش بزرگ، اعتقاد وخواسته همه ملل آزادی خواه در جهان است وچون تحقق این خواسته جز با فراهم آوردن مقدمات وزمینه های لازم امکان نمی پذیرد، پس باید با برنامه ریزی های صحیح وپی گیری اهداف مؤثر، شرایط وبستر لازم برای تحقق ظهور را فراهم آورد. در این میان، نقش دولت های اسلامی بسیار مهم ومؤثر است. لذا در ادامه مقاله به برخی از اهداف مهم اشاره می شود که دولت های اسلامی باید در راستای زمینه سازی برای تحقق حکومت عدل جهانی آنها را دنبال کنند.

14 مهر 1397

آموزش اصول آداب معاشرت صحیح

گاهی به خصوص در حضور دوستان و آشنایان، مشاهده اینكه فرزندانتان هنگام صرف شام سر یكدیگر فریاد می زنند و وقتی چیزی مثلاً نمكدان را لازم دارند، آن را می قاپند و به جای «لطفاً» لفظ «بِدِش من» را به كار می برند. خیلی ناراحت كننده است، ولی آموختن رفتار صحیح به كودكان آن اندازه كه به نظر می رسد، سخت نیست. كودكان معمولاً تا زمانی كه با آنها با احترام برخورد شود، خیلی به نظرهای ما احترام می گذارند، و هیچ وقت برای آموزش رفتار صحیح دیر نیست، این تمرینهای ساده به شما و نیز فرزندتان كمك می كند در مسیر تبدیل شدن به خانواده با نزاكت تری قرار بگیرید.

14 مهر 1397

تربیت سیاسی در پرتو انتظار

تربیت سیاسی در پرتو انتظار یعنی کسب آمادگی ورشد لازم برای حضور زنده وفعال منتظران در عرصه های ملی وجهانی. این نوع از تربیت که با تأکید بر نقش انسان در عرصه های سیاسی واجتماعی شکل گرفته، درصدد اصلاح امروز جامعه اسلامی وزمینه سازی برای ظهور منجی است. این مقاله، با توجه به ضرورت موضوع، با استفاده از آیات قرآن کریم وروایات به تبیین ضرورت تربیت سیاسی منتظران در سه حوزه بینش، گرایش ورفتار سیاسی وارائه ظرفیت های انتظار در این زمینه پرداخته است واصول کلی را برای تربیت سیاسی متظران از آیات وروایات استخراج وارائه نموده است.

9 مهر 1397

آداب اجتماعی از منظر کتاب «اصول کافی» (قسمت اول)

مردم هر جامعه ای در محیط زندگی شان، خود را به رعایت قوانین اجتماعی ملزم می کنند. پُر واضح است که انجام این قوانین، متضمن امنیت، آرامش و رفاه نسبی است. مردمی که به ترک بدی ها و انجام خوبی ها عادت کرده اند، با امنیت زندگی می کنند و دربارۀ آیندۀ خود و فرزندانشان دغدغه ای ندارند؛ لذا دین مبین اسلام با در نظر گرفتن عوامل و موانع سعادت دنیا و آخرت مردم، بهترین و جامع ترین برنامه ها را در قالب اوامر و نواهی تدوین کرده و در اختیار مردم قرار داده است که عمل به آن ها، عاقبت نیک و سعادت را در پی دارد.

9 مهر 1397

دورنمايى از انديشه ها و نظريات فلسفى «ميـردامـاد»

در ميان مجموعه آرا و نظريات فلسفى ميرداماد ـ جداى از نظرياتى كه مورد اتّفاق حكماى پيش از او بوده و يا به نوعى اشتهار داشته ـ به سه دسته برمى خوريم: آراى [1]ابداعى و ابتكارى، مانند: تقدّم دهرى و تقدّم سرمدى و بتبع آن حدوث دهرى و حدوث سرمدى. آرايى كه كمتر كسى بدانها قائل بوده ـ اقوال شاذّ و نادر و باصطلاح خلاف مشهور مانند: انحصار مقولات در دو مقوله. راه حلّهايى كه براى حلّ برخى از معضلات و مشكلات علوم ارائه كرده، مانند: نظريه وحدت حمل براى رفع تناقض از قضاياى متناقض نما. در اين نوشتار باجمال به برخى از اين نوع انديشه ها اشاره مى كنيم:

9 مهر 1397

زمینه سازی ظهور؛ چیستی وچگونگی

از زمینه سازی ظهور، هم آمادگی برای ظهور را می توان اراده کرد وهم اقداماتی را که سبب تعجیل ظهور می گردد. بی شک رفتارهایی که تعجیل در ظهور را باعث می شود، به معنای تأثیرگذاری عملکرد انسان ها در تعجیل یا تأخیر ظهور است. این نوشتار، کوشیده تا با استناد به روایات، ثابت کند که زمینه سازی، به هر دو معنای آن درست ومستند به روایات است وعملکرد انسان ها، تأثیر مستقیمی در غیبت وظهور امام دارد. از سوی دیگر، کوشیده تا اثبات کند که میان رفتار مردم وغیبت وظهور امام به صورت کلی، رابطه علّی ومعلولی برقرار نیست؛ گرچه بی تردید، غیبت معلول سوءرفتار مردم است وبا تغییر مثبت در انسان ها، ظهور حتماً اتفاق خواهد افتاد. همچنین کوشیده تا این معنا را اثبات کند که زمینه سازی، وظیفه ای مستقل ومتفاوت با مسئولیت های معهود دینی نیست، بلکه انجام دادن همین مسئولیت های معهود دینی، ظرفیت همراهی با امام را در مردم ایجاد می کند وزمینه های ظهور را فراهم می سازد.

30 شهریور 1397

یک ضد روش مانیفستی برای اندیشۀ آهسته با این همه شتاب چه چیزهایی از دست خواهیم داد؟

گیگیلی شخصیتی عروسکی در مجموعۀ تلویزیونی کلاه قرمزی است. حضور گیگیلی معمولاً کوتاه، اما بسیار کوبنده و تأمل برانگیز است. از چهره و حرکاتش نشانه های نوعی خستگی مفرط و ابدی هویداست و هر پیشنهادی برای کار و جنب وجوش را رد می کند. گیگیلی و شخصیت های مشابهی مثل «بارتلبی محرر» بازنمای نوعی مقاومت آیینی در برابر فرهنگ امروز جهان هستند که سرعت، جنب وجوش و نتیجه را می پرستد و تعلل، بازی و آهستگی را نکوهش می کند. آیا می شود مانیسفتی برای آن ها نوشت؟

30 شهریور 1397

امام مهدی (علیه السلام) وتوبه پذیری

دو دسته حدیث به ظاهر متفاوت، در مورد مسئله توبه در عصر ظهور، وجود دارد. پاره ای از احادیث، دوران غیبت را عصر فرصت ها وظهور را زمان پایان یافتن فرصت ها معرفی کرده اند که با آمدنش مجال توبه وبازگشت از گم راهان ستانده می شود. اما تعداد دیگری از احادیث، عصر ظهور را دوران رشد وتربیت وزمان جبران ضعف های بشر می دانند. از این رو، در آن زمان باب توبه هم چنان باز وزمینه جبران کاستی ها فراهم است. برای جمع میان این دو دسته روایت، می توان دسته دوم را به زمان آغازین ظهور ناظر دانست که امام مهدی (علیه السلام) به هدایت وروشن گری خواهند پرداخت؛ دسته اول به زمانی اشاره دارد که آن حضرت پس از روشن گری، برای تصفیه جامعه بشری، دست به شمشیر می برند وقیام مسلحانه خود را آغاز می کنند. هم چنان که می توان موضوع دسته نخست را کسانی دانست که عالمانه وعامدانه حقایق را انکار می کنند وموضوع دستة دوم را کسانی که از سر جهل در ورطه گم راهی می افتند.اگر جمع یادشده پذیرفته نشود، ترجیح با دسته دوم روایات است؛ زیرا این دسته افزون بر این که با ضابطه کلی توبه پذیری در قرآن هم آهنگی دارد، از نظر کمیت واعتبار بسیار بیشتر از دسته نخست است

28 شهریور 1397

عقلانيت و کرامت انسان

درفلسفه ملاصدرا و کانت، «عقل» عالي ترين قوه نفس و «معرفت عقلاني»بالاترين مرحله شناخت است. از نگاه هردو فيلسوف، عقلانيت يا خردورزي بنيادي ترين ويژگي انسان و مبناي کرامت ذاتي اوست؛ با اين تفاوت که ملاصدرا عقلانيت نظري ، وکانت عقلانيت عملي را معيار اصلي مي پندارند؛يعني از نظر ملاصدرا، شأن و کرامت انسان به چيزي است که مي داند، درحالي که از نظرکانت، شأن و کرامت انسان به چيزي است که مي خواهد. يکي از جلوه هاي عقلانيت درانديشه اين دو فيلسوف، خلاقيت يا همان آفرينشگري است. دو فيلسوف ياد شده خلاقيت را ، هم درحوزه نظري(در محدوده قوه خيال وعقل) وهم در حوزه عملي، مورد توجه قرار داده اند؛ با اين تفاوت که درحکمت صدرايي ، آفرينشگري انسان در ارتباط با ماوراي طبيعت و از راه اتحاد با عقل فعال صورت مي گيرد، در حالي که در فلسفه کانت، خلاقيت انسان در پيوندي عميق با استقلال و خود بنيادي اوست، منشأ و مبدأ متعالي ندارد، وصرفاً ريشه در انسانيت و استقلال اراده انسان دارد.

28 شهریور 1397

شهادت به شیوۀ فیلسوف آیا مرگ می تواند زندگی مان را از پوچی نجات دهد؟ وقتی به مرگ فکر می کنیم، تیشه به ریشۀ چیزهایی می زنیم که قرار نیست معنابخشِ زندگی هایمان باشند

مرگ واقعی ترین رخداد زندگی ماست: تجربۀ پایانی که مطمئن نیستیم بعد از آن چه بر سرمان می آید. این اتفاق ممکن است سرمنشأ پوچیِ وهم انگیزی باشد که سایه اش را بر کل عمر پهن می کند؛ اما شاید هم، سرچشمه ای شود برای هر معنای حقیقی ای که فرد تجربه می کند. این جدال فرساینده بر سر معنای زندگی، از دوران باستان، در قلب فلسفۀ غرب بوده است و کتابی تازه، دوباره آن را زنده کرده است.

28 شهریور 1397

وقتی راه ، همیشه از کربلا می گذرد

بسم الله الرّحمن الرّحیم من المؤمنین رجال صدقوا ما عاهدواالله فمنهم من قضی نحبه و منهم من ینتظر و ما بدّلوا تبدیلاً. (احزاب)

28 شهریور 1397

بعثت، غدیر و مهدویت نیم نگاهی به سه مؤلفه مبنایی انسجام اسلامی

در نوشتار حاضر، ابتدا رابطه بعثت و مهدویت و حکومت عدل جهانی امام عصر(عج) در ضمن آیه اظهار (هو الذی ارسل رسوله بالهدی...) بحث و بررسی شده و سپس حلقه اتصال (غدیر) میان بعثت و مهدویت و رابطه آن با بعثت و حکومت جهانی امام مهدی در ضمن آیات شریفه وعد (وعد الله الذین آمنوا منکم...) و اکمال (الیوم اکملت لکم دینکم...) پژوهیده شده است. با روشن شدن زوایای مختلف بحث، نقش حساس و رابطه منطقی بعثت، غدیر، مهدویت و حکومت جهانی تبیین شده است.

8 شهریور 1397

وحدت متعالی ادیان از دیدگاه سنت گرایان

وحدت متعالی ادیان، دیدگاهی است که سنت گرایان به مسأله تکثر ادیان دارند. نخستین بار شووان در کتاب وحدت متعالی ادیان، این دیدگاه را بسط داد؛ سپس دیگر سنت گرایان مباحثی را در این زمینه مطرح کردند. طبق این دیدگاه، ادیان دارای دو بعد باطنی و ظاهری اند. ادیان فقط در سطح باطنی وحدت دارند؛ اما در سطح ظاهری میان آن ها اختلاف است. حقایقی که در سطح ظاهری ادیان به چشم می خورد، نسبی و حقایق مربوط به سطح باطنی مطلقند. دیدگاه شووان با مشکلاتی مواجه می شود؛ مانند نسبیت گرایی، غیراستدلالی بودن و... . زبانی که شووان برای بیان دیدگاهش به کار می گیرد، دشوار است؛ بدین سبب نگارنده کوشیده است تا توصیفی از وحدت متعالی ادیان را پیش کشد و نقاط ضعف آن را بیان کند

8 شهریور 1397

فلسفه عرفانی «مسافرت» از منظر قرآن

خدا در «قرآن» دستور مى دهد و مى فرماید: بگو بروید و در روى زمین سیر کنید. انواع موجودات زنده را ببینید، اقوام و جمعیت هاى گوناگون را با تمامی خصوصیات ظاهری و باطنی ملاحظه کنید، به عظمت خالقتان پی برده و از رفتارهای زشت گذشتگان درس و عبرت بگیرید. هنگامى که بار «سفر» می بندیم و شروع به سیر و سیاحت می کنیم و در برابر آثار گذشتگان قرار مى گیریم مثل این است که یک مرتبه آن همه آثار مخروبه و ویرانه ها، جان مى گیرند و استخوان هاى پوسیده، از زیر خاک زنده مى شوند، و جنب و جوشی را آغاز مى کنند تا پیام رسان حوادثی در طول تاریخ باشند که کمتر کتاب تاریخی توانایی حکایت از آن همه حادثه را داشته باشند. شاید رمز این مسئله، به حال و روز تماشای زنده از داستان خلقت که شامل «تدبر» و سرانجام «عبرت» است که همگی حاصل سیاحت نمودن و «مسافرت» است، و اثرى که این مطالعه در بیدارى روح و روان بشر دارد، با هیچ چیز دیگرى برابرى نمى کند. محصول مسافرت و «تدبر» در مشاهداتمان نشان مى دهد در برخی مکان هایی که رفتیم، حضرت حق دل ربایی می کرد که گویا بهشت از آسمان بر زمین نشسته و ما را به سوی خود و نعمت هایش می خواند؛ و از طرفی مکان هایی که برایمان دردناک هستند، مانند کاخ های سلاطین اموی در شام که راوی داستان های غم باری، مانند ورود اسیران کربلا و... است. روایت وجود افراد خودکامه اى مانند یزید و فراعنه زمان، که براى رسیدن به هوس هاى بسیار زودگذرشان و مدتی حکومت، حاضر بودند دستان خود و دامانشان را آلوده به هزاران هزار جنایت کنند!

8 شهریور 1397

به خدای فلسفه اعتقاد ندارم، اما دلم برایش تنگ می شود

افلاطون باور داشت آن که فلسفه می ورزد به خدا شبیه می شود. ارسطو نیز در پایان کتاب اخلاقش هدف آدمی را در «خدمت به خدا و تعمق در او» تعریف می کرد و اسپینوزا آن هدف را «عشق عقلانی به خدا» می دانست. از سوی دیگر، کانت نیز عقل را نقد می کرد تا جایی برای ایمان باز کند و هگل دین و فلسفه را کاملاً در یک خط سیر می دید. این ها بزرگ ترین متفکران تاریخ اند، پس چرا فیلسوفان بی دین ترین و سکولارترین انسان ها معرفی می شوند؟

8 شهریور 1397

وقتی دینمان کامل شد...

بسم الله الرحمن الرحیم یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَیْکَ مِن رَّبِّکَ وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللّهَ لاَ یَهْدِی الْقَوْمَ الْکَافِرِینَ. الْیَوْمَ یَئِسَ الَّذِینَ کَفَرُواْ مِن دِینِکُمْ فَلاَ تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَرَضِیتُ لَکُمُ الإِسْلاَمَ دِیناً...

7 شهریور 1397

پرهیز, پروا, پرواز

بسم الله الرّحمن الرّحیم یا ایها الذین امنوا اتّقو الله و لتتنظر نفس ما قدّمت لغد و اتّقوالله ان الله خبیر بما تعملون. حشر 18 یا ایّها الّذین امنوا اتّقوا الله حقّ تقاته... آل عمران 102 فاتّقوالله ما استطعتم...تغابن 16 ان تتّقوا الله یجعل لکم فرقاناً. انفال 29 و من یتّق الله یجعل له مخرجا و یرزقه من حیث لا یحتسب طلاق 2 و 3 و من یتق الله یجعل له من امره یسرا طلاق 4 انّ العاقبه للمتّقین هود 49

3 شهریور 1397

چالش ها، موانع و راهکارهای اخلاق حرفه ای

سلام بر روي سه پايه استوار است («اعتقادات»، «احکام»، «اخلاق»). پيامبر اسلام (ص) رسالت خويش را تکميل مکارم اخلاقي مي داند. در فرهنگ ملي ما نيز گِل نبشته هاي بدست آمده از شهر سوخته و الواح قرائت شده از روزگار هخامنشيان، اخلاق حرفه اي را در مشاغل مختلف و بويژه بين المللي ترسيم مي نمايد. اخلاق حرفه اي يک پروژه نيست، بلکه يک پروسه است و فرايند سازي را طلب مي نمايد، نقطه آغازين آن بايد از دوران کودکي شروع و در دوران مدرسه و دانشگاه تکميل و مرحله پيشرفته آن با آموزش مديران، مربيان و بويژه کارآموزان سپري شود.

3 شهریور 1397

گونه شناسی مدعیان دروغین مهدویت

هرچند هنوز زوایا وابعاد بسیاری از پدیده مدعیان دروغین مهدویت ناگفته یا نامکشوف مانده، اما _ برخلاف گذشته _ اکنون داده های علمی درخور توجهی درباره این موضوع در دسترس است. گفتنی است مدعیان دروغین مهدویت با وجود همانندی وهمسویی بیشتر مصادیق آن در گستره تاریخ اسلام، در ذات خود یکی نیستند؛ بلکه به لحاظ ماهوی ونیز لحاظ جانبی، طیفی از ادعاهای متفاوت را تشکیل می دهند. این نوشتار خواهد کوشید ضمن ارائه تنوعات مدعیان دروغین، اصالت اندیشه مهدویت را در پرتو آن آشکار سازد. این مقاله، با روشی توصیفی _ تحلیلی می کوشد داده های لازم را از منابع گوناگون جمع آوری کند. نتایج به دست آمده از تحلیل وترکیب این داده ها نشان می دهد مدعیان دروغین مهدویت بسته به ملاحظاتی چند، به انواعی تقسیم می شوند که این ملاحظات عبارت اند از: نوع ادعا، ماهیت ادعا، مقطع تاریخی طرح ادعا، مذهب مدعی، سرانجام ادعا، شخص ادعاکننده ودامنه جغرافیایی یا جمعیتی ادعا. بی گمان موارد پیش رو، همه انواع موجود وصور محتمل در مدعیان دروغین نیست؛ بلکه با مطالعه وتأمل بیشتر در این موضوع وبا ملاحظات مختلف، می توان به تنوعات بیشتری دست یافت یا فرض های قابل مطالعه بیشتری در آن اندیشید.

3 شهریور 1397

حيات برزخي از منظر حکمت متعاليه، قرآن و سنت

بدن ابزاري براي نفس مجرد انساني است که به وسيله آن مي تواند استعدادهاي نهفته خود را متبلور و شکوفا سازد. نفس، پس از قطع علاقه از بدن، در وعائي ديگر به نام عالم «برزخ » يا عالم «مثال»، يا تعلق گرفتن به «قالب مثالي» يا «جسم برزخي»، به حيات خود ادامه مي دهد حياتي که همراه لذايذ يا رنج هاي ويژه اي است که نتيجه افکار، عقايد، اعمال، صفات و ملکات راسخ در نفوس در طول حيات دنيوي خواهد بود. اين نوشتار، ابتدا به اثبات برزخ، از منظر حکمت متعاليه، قرآن و سنت مي پردازد، سپس به برخي ويژگي هاي برزخ و برزخيان اشاره مي کند، و آن گاه ديدگاه برخي از فلاسفه را که معتقدند در برزخ، «تکاملي براي افراد وجود ندارد» به نقد کشيده است. نويسنده معتقد است فلسفه، هرگز نمي تواند مدعي شود که براي برزخيان ارتقاي درجه و تکامل يا سقوط بيشتر امکان ندارد، به علاوه اين ديدگاه نه تنها مخالف بسياري از روايات وارده در مورد عالم برزخ است که با ظاهر برخي از آيات شريفه قرآني نيز سازگاري ندارد.

3 شهریور 1397

معناي خارجيت معنا و موضوع له از نظر ميرزامهدي اصفهاني

شاخص ترين شاخه اي از علوم اسلامي كه به مسئله زبان شناسي، چيستي لفظ و معنا و پيوند ميان آنها به طور جدي پرداخته دانش اصول فقه است؛ بنابراين، بحث از زبان شناسي بر اساس نظريات متفكرين اسلامي نيازمند مراجعه به آراء نظريه پردازان اصول فقه است. ميرزا مهدي اصفهاني بنيان گذار مكتب معارف خراسان، و از شاگردان طراز اول ميرزاي نائيني، به سبب نگاه خاص خود در باب معرفت شناسي و هستي شناسي، حقيقت الفاظ را علامتيت و اشاره گري، و مدلول و معناي آن را نفس حقايق و نه صور ذهني آنها مي داند. نظريه او در بحث الفاظ از يك سو، در تقابل با زبان شناسي مبتني بر آموزه هاي حكمت متعاليه و نظريه هاي معرفت شناسي و هستي شناسي آن است ( چرا كه اساساً نظريات او در تقابل با مباني حكمت متعاليه است ) و از سوي ديگر، در تقابل با نظريات اصولي اي است كه بر انديشه ها و آموزه هاي حكمت متعاليه استوار شده اند. بنابراين، مي توان نقطه مقابل ميرزاي اصفهاني در بحث معنا و موضوع له را استادش - ميرزاي نائيني - دانست. او بنيان هاي جديدي در تبيين كلمات ائمه دين استخراج و تبيين كرده است كه مهم ترين آنها در بحث شناخت ( علم و عقل ) مي باشند. ميرزاي اصفهاني بر اساس نظام شناختي خود تحليل جديدي درباره وضع الفاظ براي خارج معنا بيان داشته است. كه اين مقاله در تلاش است تا گزارشي از مقدمات و اصول اين نظريه ارائه كند.

3 شهریور 1397

انسان در چارچوب های نظری شاکله آدمی به عنوان منشأ و فاعل کنش آدمی، محصول تکرار عمل است

با توجه به اهمیت انسان شناسی در غالب بحث های امروز که به عنوان یک زیربنا برای شکل گیری آن علوم استفاده می شود، جای بسی تدقیق در این زمینه هست که مکاتب فلسفی ما از چه زاویه دیدی به انسان نگریسته و از کدام منظر تعریف کرده اند. مقاله ای که می خوانید حاوی پاسخ هایی مناسب برای این دست از پرسش هاست. فلسفه اسلامی، در طول تاریخ شکل گیری و تحول تکاملی خود در دنیای اسلام، دارای سه مکتب مهم بوده است: مکتب نخست با رویکرد عقلی تر، بر مدار اندیشه ابن سینا و با عنوان «مشائیون» بوده است؛ مکتب دوم، با رویکرد عقلی شهودی و بر مدار تفکر شیخ شهاب الدین سهروردی با عنوان «اشراقیون» بوده است؛ اما ملاصدرا در یک چهارچوب روش شناختی جدید با هم گرایی و امتزاج این هر دو رویکرد اساسی با عرفان اسلامی و نیز کلام اسلامی، به فلسفه ای جدید با عنوان «حکمت متعالیه» دست یافت.

31 مرداد 1397

آیا در آیین زرتشت، مصلح موعود وجود دارد؟

«موعود» به کسى گویند که در یک یا چند دین آمدنش بشارت داده شده است. این شخص براى اصلاح امور انسان ها، مبارزه با کژى ها و ناراستى ها، ریشه کن کردن ظلم و ستم و برقرارى صلح، دوستى و عدالت در جهان مى آید؛ لذا او را «مصلح» مى نامند. در آیین زرتشت نیز به ظهور مصلح و منجى آخرالزمان تأکید شده است. بشارت هاى مختلفى در این آیین از آمدن مردى الهى و درستکار خبر مى دهند که با ظهورش، صلح و راستى را بر عالم، حاکم خواهد ساخت.

31 مرداد 1397

بررسی شواهد نصب الهی امام با تکیه بر روایات کتاب کافی

در این مقاله شواهد روایی نصب الهی امام در مباحث مورد اتفاق امامیه - به ویژه با اشاره به روایات کتاب کافی کلینی به عنوان منبع اصلی اعتقادی و فکری شیعه - مورد بررسی قرار گرفته اند؛ به این صورت که ابتدا مفاهیم « امام»، « امامت» و « نصب» و پس از آن ویژگی های امام - که می تواند شاهد و نشانه ای برای انتصاب الهی وی باشد - بررسی شده اند. از مهم ترین ویژگی های امام می توان به عصمت، علم، افضیلت و افتراض طاعت اشاره نمود. در این مقاله شواهد به گونه ای ذکر شده اند که جایگاه الهی امام در اندیشه ی شیعه به صورت واضح تبیین و نشان داده شود که نگاه شیعیان به امام به عنوان حجت الهی و خلیفه ی خداوند به گونه ای است که نمی تواند حاصل انتخاب فرد توسط دیگران و یا اهل حل و عقد باشد. همچنین چنین جایگاهی نمی تواند حاصل سیر طبیعی پیشرفت معنوی بشر - که در نظریه ی علمای ابرار مطرح می شود - باشد.

31 مرداد 1397

و فدیناه بذبح عظیم

بسم الله الرّحمن الرّحیم ربّ هب لی من الصّالحین. و بشّرناه بغلامِ حلیم. فلمّا بلغ معه السّعی قال یا بنیّ انّی اری فی المنام انّی اذبحک فانظر ماذا تری، قال یا ابت افعل ما تؤمر ستجدنی ان شاءالله من الصّابرین، فلمّا اسلما و تلّه للجبین. و نادیناه ان یا ابراهیم. قد صدّقت الرّؤیا انّا کذلک نجزی المحسنین.انّ هذا لهوا البلاء المبین. و فدیناه بذبحٍ عظیم.

30 مرداد 1397

انسان کامل از ديدگاه حکيم ملاصدرا

انسان کامل نوري از انوار الهي و سرّي از اسرار عقلي و آيتي از آيات حکمت الهي و چشمه يي از چشمه هاي الهي است. اين صفات ذاتي او از صفات الهي گرفته شده است. ملاصدرا در اينباره مي گويند: از عجايب صنع و خلقت خدا، آفرينش انسان است که او را عالمي شبيه عالم ربانّي قرار داد و نشئه جامعي آفريد که جميع آنچه در ساير عوالم و نشآت موجود است در او نيز وجود دارد و او مشتمل بر آنهاست بلکه از اين هم بالاتر؛ يعني انسان را ذاتاً موصوف به جميع صفات جماليه و جلاليه، آثار و افعال ذات الهي کرد و بالجمله مي توان گفت انسان کامل، مثال باريتعالي ذاتاً، وصفاً و فعلاً مي باشد

23 مرداد 1397

کارنامة سیاه سفیانی در عراق

بر اساس تسلسل زمانی، نخستین علامتی که از علایم حتمی ظهور مبارک امام زمان(ع) رخ می دهد، خروج سفیانی است. شیخ صدوق، با سند صحیح از امام صادق(ع) روایت کرده که فرمود: «پیش از قیام قائم(ع) پنج نشانة حتمی است: یمانی، سفیانی، بانگ آسمانی، قتل نفس زکیّه و خسف سرزمین بیدا». حمیری با سند صحیح از امام رضا(ع) روایت کرده که فرمود: «امر قائم(ع) از سوی خدا حتمی است، خروج سفیانی نیز از سوی خدا حتمی است و هرگز بدون سفیانی قائم(ع) قیام نخواهد کرد». در گفت وگوهای شماره های پیشین موعود، پیرامون خروج سفیانی از وادی یابس، سیطره اش بر سه کشور سوریّه، اردن و فلسطین و نبرد قرقیسیا سخن گفتیم، در این شماره پیرامون جنایات خون بارش در سرزمین عراق سخن می گوییم و گفت وگو پیرامون «خسف بیداء» را به فرصتی دیگر موکول می کنیم. در آغاز برخی از ویژگی های وی را مرور می کنیم.

23 مرداد 1397

نقد علاقه طباطبایی بر دیدگاه مجلسی درباره ی عقل

از جمله پژوهش های حدیثی علامه طباطبایی، گذشته از بحث های روایی در تفسیر المیزان، حاشیه هایی است که بر مجلدات بحارالانوار نوشته است؛ البته این حاشیه ها با مخالفت هایی روبه رو شد و سرانجام در جلد هشتم متوقف ماند؛ از جمله حواشی علامه طباطبایی دو حاشیه ای است که در ذیل همین گفتار مجلسی نوشته است

23 مرداد 1397

نشانه هایی برای من

بسم الله الرحمن الرحیم...و من آیاته اللیل و النّهار و الشمس و القمر...واسجدوا لله الذی خلقهنّ...

23 مرداد 1397

  • تعداد رکوردها : 1100