علم در فلسفۀ اسلامی

علم در فلسفۀ اسلامی ابن رشد اندلسی بیشتر نقش شارح و مفسر ارسطو را بازی می کند و قواعد و ضوابط منطقی علم شناختی ارسطو را همان گونه که خود ارسطو بیان کرده، شرح می نماید. ابن رشد بااینکه در مقام تعریف یا دقیق تر بگویم در مقام شارح به فلسفه ی علم ارسطو وفادار است اما با ابن سینا تفاوتی اساسی دارد و در مقام عمل، هنگام ورود به رشته های مختلف علوم توجهی به رهیافت های دانش شناختی ندارد.

25 اردیبهشت 1395

پرسش انتقادی از فلسفه های تحليلی

قابل توجه کاربران محترم؛ به اطلاع میرساند مبنای فعالیت این وب سایت اطلاع رسانی علمی گسترده و متنوع می باشد بر این اساس از تمامی مقالات محققین ، پژوهشگران و سایتهایی که محتوای قلم و موضوعات پژوهش شان متناسب با فعالیت این پایگاه اطلاع رسانی است با ذکر نام محترمشان مقالات مناسب باز نشر می گردد. بدیهی است انتشار این مقالات به منزله تایید همه یا بخشی از آن نمی باشد و مسئولیت محتوای مقالات به عهده نویسنده محترم می باشد پرسش انتقادی از فلسفه های تحليلی به واسطه بسط مدرنيته در روزگار ما عقلانيت جديدِ حاصل از عقلانيت و سنت متافيزيک يونانی امری جهانی شده است. لذا فلسفه های تحليلی به دليل درک غيرتاريخی و لذا مطلق و جهانشمول فرض کردن عقلانيت متافيزيکی و نظام اپيستميک و علمی حاصل از آن، شيفته و دل بسته عقلانيت علمی جديد بوده، هيچ گونه تفکر غيرمتافيزيکی را به رسميت نمی شناساند.

31 فروردین 1395

فهم كلام خدا در مكتب ملاصدرا *

قابل توجه کاربران محترم؛ به اطلاع میرساند مبنای فعالیت این وب سایت اطلاع رسانی علمی گسترده و متنوع می باشد بر این اساس از تمامی مقالات محققین ، پژوهشگران و سایتهایی که محتوای قلم و موضوعات پژوهش شان متناسب با فعالیت این پایگاه اطلاع رسانی است با ذکر نام محترمشان مقالات مناسب باز نشر می گردد. بدیهی است انتشار این مقالات به منزله تایید همه یا بخشی از آن نمی باشد و مسئولیت محتوای مقالات به عهده نویسنده محترم می باشد فهم كلام خدا در مكتب ملاصدرا * سيد محمد خامنه اي فهم و تفسير كلام خدا همواره يكي از مسائل مورد بحث بوده و در فلسفه و عرفان اسلامي نيز بگونه هاي مختلف از آن بحث شده است . قرآن مجيد از «كلام » بعنوان «آيت » (نشانه ) نام مي برد، اين نشانه هايي كه معنا و مفهومي را در پشت سر دارند

31 فروردین 1395

قاعدة فرعيّه و وجود محمولي

قابل توجه کاربران محترم؛ به اطلاع میرساند مبنای فعالیت این وب سایت اطلاع رسانی علمی گسترده و متنوع می باشد بر این اساس از تمامی مقالات محققین ، پژوهشگران و سایتهایی که محتوای قلم و موضوعات پژوهش شان متناسب با فعالیت این پایگاه اطلاع رسانی است با ذکر نام محترمشان مقالات مناسب باز نشر می گردد. بدیهی است انتشار این مقالات به منزله تایید همه یا بخشی از آن نمی باشد و مسئولیت محتوای مقالات به عهده نویسنده محترم می باشد قاعدة فرعيّه و وجود محمولي عسکري سليماني اميري «ثبوت شي ء لشي ء فرع ثبوت المثبت له » قاعده اي فلسفي و كلامي موسوم به «قاعدة فرعيّه » و مفاد آن ثبوت محمول براي موضوع فرع بر ثبوت موضوع است . اين قاعده از دير زمان ذهن فيلسوفان را بخود مشغول كرده است و فارابي در فصوص الحكم با عبارت «و محال ان يكون الذي لاوجود له يلزمه شي ء يتبعد في الوجود» قاعده را مطرح مي كند و شيخ الرئيس در الاشارات والتنبيهات ، در غالب قضاياي حملية موجبه به اين قاعده اشاره دارد، آنجا كه مي گويد: «إن الاثبات لايمكن إلّا علی ثابت يتمثّل في وجود أو وهم ...». شايد نخستين بار، فخررازي آن را بصورت قاعده اي فلسفي با تعبير فرعيّت در اين عبارت : «حصول الشي ء للشي ء فرع علي حصول ذلك الشي ء في نفسه » مطرح كرده باشد. قاعدة فرعيّه ، وجود محمولی

31 فروردین 1395

حدوث دهري و حكمت متعاليه ملاصدرا

قابل توجه کاربران محترم؛ به اطلاع میرساند مبنای فعالیت این وب سایت اطلاع رسانی علمی گسترده و متنوع می باشد بر این اساس از تمامی مقالات محققین ، پژوهشگران و سایتهایی که محتوای قلم و موضوعات پژوهش شان متناسب با فعالیت این پایگاه اطلاع رسانی است با ذکر نام محترمشان مقالات مناسب باز نشر می گردد. بدیهی است انتشار این مقالات به منزله تایید همه یا بخشی از آن نمی باشد و مسئولیت محتوای مقالات به عهده نویسنده محترم می باشد حدوث دهري و حكمت متعاليه ملاصدرا * سيد محمد خامنه اي نظرية حدوث دهري از مشهورترين آراء و نظرات فلسفي حكيم نامدار محمد باقر حسيني استرآبادي معروف به ميرداماد (1041 ق ) است كه آنرا براي حل مسئلة ربط حادثات با قديم (يعني وجود ازلي باريتعالي و تقدس ) ابداع كرده است ، كه بگفتة وي تا زمان او اين مسئله پاسخي كافي نيافته بود و حتي ابن سينا و ارسطو آنرا مسئله اي جدلي الطرفين مي شمردند. مشكل فلسفي و عقلي اين بود كه بين هر علت و معلول مناسباتي همچون تضايف در قوه و فعل و نيز سنخيت و ربط ، ضرورت عقلي داشت اما ميان موجودات و ممكنات كه همه حادث هستند و ذات باريتعالي كه ازلي و قديم است اين نسبتها و مناسبات پذيرفتني نبود، زيرا يا همة ممكنات را بايد ازلي مي دانستند و يا ذات ازلي خداوند متعال را حادث ، و مشكلات عقلي ديگري كه اين نتيجه بدنبال داشت و عقلاً مردود بود. فلاسفة مشائي براي حل اين مسئله فلك اول را ـ كه محيط بر جهان و خود امري حادث ولي ثابت و واحد است ـ واسطه بين خداوند قديم و ممكنات ديگر مي دانستند، زيرا فلك اول از بُعد ثبات خود به قديم (يعني باريتعالي ) و از بُعد حركت ذاتي و عشق آميز خود، كه زمان را بوجود مي آورد، به موجودات مربوط مي شد. ملاصدرا نيز حركت ذاتي جوهر، را ملاك قرار داد، زيرا كه حركت در ذات و جوهر از جهت ثبات خود صورت عقلي و علمي الهي دارد و از جهت حركت ذاتي به متغيرات ، يعني عالم ، مربوط مي شود.

16 فروردین 1395

تشخّص در فلسفه صدرالمتألهين

قابل توجه کاربران محترم؛ به اطلاع میرساند مبنای فعالیت این وب سایت اطلاع رسانی علمی گسترده و متنوع می باشد بر این اساس از تمامی مقالات محققین ، پژوهشگران و سایتهایی که محتوای قلم و موضوعات پژوهش شان متناسب با فعالیت این پایگاه اطلاع رسانی است با ذکر نام محترمشان مقالات مناسب باز نشر می گردد. بدیهی است انتشار این مقالات به منزله تایید همه یا بخشی از آن نمی باشد و مسئولیت محتوای مقالات به عهده نویسنده محترم می باشد تشخّص در فلسفه صدرالمتألهين محمد اژه اى مقدمه: در ميان فلاسفه اسلامى صدرالمتألهين مهمترين فيلسوفى است كه مسئله تشخّص را مطرح و در اين باب رساله مستقلى نگاشته است. او مسئله تشخّص را در آثار مختلف خود مورد بحث قرار داده است، اما بحث ما در اينجا عمدتاً ناظر به سه اثر از اين آثار است كه به ترتيب عبارتند از: كتاب الاسفارالاربعة، كتاب الشواهدالربوبية، و بالاخره «رسالة فى التشخص». مندرجات اين آثار مكمل يكديگر تلقى خواهد شد. در كتاب اسفار براى بحث از تشخّص عنوان مستقلى قرار داده نشده است، و اين موضوع در ذيل فصل مربوط به «كلى و جزئى» مطرح شده است. اهميت بحث اسفار بيشتر به لحاظ اقوالى است (حدود ده قول) كه در آن بدانها اشاره شده است. نحوه بحث از اين اقوال در اسفار بسيار مجمل است، و هدف اصلى از طرح آنها نيز نشان دادن اين نكته است كه آنها را مى توان به قول مختار مؤلف قدس سره ارجاع داد. صدرالمتألهين از صاحبان اين اقوال و يا منابعى كه اين اقوال از آنها اخذ شده است نيز جز در چند مورد نامى بميان نمى آورد. با اين حال جمع آورى آنها و تلاش در جهت تلفيق آراء مختلف به لحاظ درك كاملتر اصل مسئله و شناخت بهتر آنها حائز اهميت است. كتاب الشواهدالربوبية او علاوه بر حسن تبويب مشتمل بر تفريعى است كه به شرحى كه بيان خواهيم كرد متضمن تصريح به نكته اى است كه براى درك صحيح دست آورد صدرالمتألهين در اين مسئله داراى اهميت است. در رساله تشخص پاره اى از آراء مذكور در كتاب اسفار با تفصيل بيشتر مورد بحث قرار گرفته است.

24 اسفند 1394

پرسش انتقادی از فلسفه های تحليلی

پرسش انتقادی از فلسفه های تحليلی به واسطه بسط مدرنيته در روزگار ما عقلانيت جديدِ حاصل از عقلانيت و سنت متافيزيک يونانی امری جهانی شده است. لذا فلسفه های تحليلی به دليل درک غيرتاريخی و لذا مطلق و جهانشمول فرض کردن عقلانيت متافيزيکی و نظام اپيستميک و علمی حاصل از آن، شيفته و دل بسته عقلانيت علمی جديد بوده، هيچ گونه تفکر غيرمتافيزيکی را به رسميت نمی شناساند. فرهنگ امروز/ بیژن عبدالکریمی: بر پايه يک تقسيم بندي معروف و رايج ولي نه چندان دقيق، فلسفه معاصر غرب به دو شاخه اصلي فلسفه تحليلي (فلسفه هاي انگليسي يا آنگلوساکسون) و فلسفه قاره اي (اروپايي، ژرمني يا آلماني) تقسيم مي شود. اما اين تقسيم بندي به هيچ وجه دقيق نيست چرا که بسياري از فيلسوفان تحليلي، آلماني يا غيرانگليسي بوده اند و در مقابل در حوزه کشورهاي انگليسي زبان از جمله در خود انگليس و امريکا نيز بسياري به فلسفه هاي قاره اي (اروپايي) علاقه مندند. همچنين بايد توجه داشت ما نه با «فلسفه تحليلي» که با «فلسفه هاي تحليلي» و نه با «فلسفه قاره اي» که با «فلسفه هاي قاره اي» روبه روييم. لذا در بحث از فلسفه هاي تحليلي ما با انبوهي از چهره ها از فرگه، راسل، وايتهد، مور و برنتانو گرفته تا ماينونگ، هوسرل و حلقه وين (رايشنباخ، شليک و کارناپ و...) و از ويتگنشتاين، پاتنام، گودمن، پوپر، آيزايا برلين، رابرت نوزيک، برنارد ويليامز و جان راولز گرفته تا مايکل دامِت، گيلبرت رايل، کواين، کريپکي و... مواجهيم. همچنين، سنت فلسفه هاي تحليلي جريان ها، گرايش ها و حوزه هاي بسيار کثيري چون منتاليست ها، رفتارگرايان، کارکردگرايان، ابزارگرايان، حذف گرايان، فيزيکاليست ها، مکتب آکسفورد (معتقدان و تکيه کنندگان بر زبان متعارف، عرفي و متداول) و... را در برمي گيرد. از سوي ديگر سنت فلسفه هاي تحليلي در حوزه هاي گوناگوني چون فلسفه علم، معرفت شناسي، فلسفه زبان، فلسفه اخلاق، فلسفه ذهن، فلسفه دين، فلسفه سياسي، حوزه سمنتيک، زيبايي شناسي، متافيزيک تحليلي و... بسط يافته است.

24 اسفند 1394

درآمدى بر انسان شناسى ملاصدرا

قابل توجه کاربران محترم؛ به اطلاع میرساند مبنای فعالیت این وب سایت اطلاع رسانی علمی گسترده و متنوع می باشد بر این اساس از تمامی مقالات محققین ، پژوهشگران و سایتهایی که محتوای قلم و موضوعات پژوهش شان متناسب با فعالیت این پایگاه اطلاع رسانی است با ذکر نام محترمشان مقالات مناسب باز نشر می گردد. بدیهی است انتشار این مقالات به منزله تایید همه یا بخشی از آن نمی باشد و مسئولیت محتوای مقالات به عهده نویسنده محترم می باشد درآمدى بر انسان شناسى ملاصدرا رضا رضازاده «انسان شناسى شناخت حقيقت و واقعيت انسان، در مفهومى گسترده و عام است كه از طريق دانشها و معرفتهاى متعدد و متنوع با روشها و غايتهايى كه مورد نظر دارند، صورت مى پذيرد.» در اين تعريف - اگر اجمالا مورد قبول واقع شود - دو قيدِ حقيقت و واقعيت ناظر به تفكيك ميان دو مقام در انسان شناسى است. انسان شناسى ناظر به حقيقت انسان، انسان را آنگونه كه بايد باشد ترسيم مى نمايد. اما انسان شناسى ناظر به واقعيت انسان، انسان را آنگونه كه هست تصوير مى كند. ذكر روشها و غايتها مشعر بر اين است كه دانشهاى مورد نظر عليرغم وحدتشان در متعلَّق (انسان)، از حيث روش، رويكرد و غايت با يكديگر متفاوتند. همچنين اين مطلب از سويى، حاكى از پيچيدگى و تو بر تويى موضوع است كه باعث گرديده تا مطالعه و پژوهش در خصوص آن بعنوان علمى ميان رشته اى (inter - disciplinary) تلقى گردد. بازشناسى انسان شناسى صدرايى به دو جهت ضرورت دارد: جهت اول، يافتن جايگاه انسان شناسى صدرايى در چهارچوب ساختار انديشه صدرايى در كنار فهم ارتباطى كه اين موضوع با پاره هاى اساسى ديگر انديشه صدرايى - مثل خداشناسى و جهانشناسى -دارد. و جهت ديگر; مطرح كردن آن بعنوان بديلى توانا و قابل، در ميان انسان شناسى هاى مورد بحث در دنياى امروز، بدليل مايه هاى قوتى كه در آن مى توان سراغ گرفت; از اينرو در اين مقال سعى داريم تا با طرح مسائلى چند و با نگاهى بيرونى و بيشتر معرفت شناسانه (epistemological) - هرچند كوتاه و گذرا به انسان شناسى صدرايى بپردازيم.

24 اسفند 1394

ديدگاه ملاصدرا درباره حركت ديدگاهى در مرز ميان فيزيك و مابعدالطبيعه

قابل توجه کاربران محترم؛ به اطلاع میرساند مبنای فعالیت این وب سایت اطلاع رسانی علمی گسترده و متنوع می باشد بر این اساس از تمامی مقالات محققین ، پژوهشگران و سایتهایی که محتوای قلم و موضوعات پژوهش شان متناسب با فعالیت این پایگاه اطلاع رسانی است با ذکر نام محترمشان مقالات مناسب باز نشر می گردد. بدیهی است انتشار این مقالات به منزله تایید همه یا بخشی از آن نمی باشد و مسئولیت محتوای مقالات به عهده نویسنده محترم می باشد ديدگاه ملاصدرا درباره حركت ديدگاهى در مرز ميان فيزيك و مابعدالطبيعه ابراهيم کالين (Ibrahim Kalin) مفهوم حركت در مركز فلسفه طبيعى ملاصدرا قرار دارد. نظريه حركت جوهرى او بسيارى از مباحث فلسفه كلاسيك را در معرض بررسى نو در پرتو اين مفهوم بسيار پيچيده و بنيادى قرار مى دهد. ملاصدرا با اعتقاد به حركت در مقوله جوهر، از چهار چوب باورهاى ارسطويى در اين حوزه كه متفكران مشّائى و اشراقى آن را دنبال مى كردند، فراتر رفته است. صدرا، در حقيقت، با بحث بسيار دقيق در مورد تغيير وجودى در ساختار جوهرى اجسام طبيعى، مفهوم كلاسيك جوهر را به «ساختار رخدادها» و «فرايند تغيير» تبديل كرده و از اين باور پيشين كه مطابق آن جوهر، بنياد نهايى اشياء است صرف نظر كرده است. همانگونه كه ملاحظه خواهيم كرد، جوهر در نظر صدرا «شىء» يا «هويتى» با حالت ثبات و سكون نيست. جوهر نه هويت فيزيكى محض است (كه بمعناى جسم مادى ظلمانى محسوس) و نه اصل موضوع فلسفى و غير فيزيكى محض. جوهر با داشتن هويتى تعلّقى ميان تغيّر و ثبات، همانند بقيه پديده هاى جهان طبيعت است كه ميان وجود و عدم نوسان دارد; بنابرين، نمايش بينهايت پوياى جهان هستى را نشان مى دهد.

10 اسفند 1394

حقيقت علم از نظر صدرالمتألهين(قسمت دوم)

قابل توجه کاربران محترم؛ به اطلاع میرساند مبنای فعالیت این وب سایت اطلاع رسانی علمی گسترده و متنوع می باشد بر این اساس از تمامی مقالات محققین ، پژوهشگران و سایتهایی که محتوای قلم و موضوعات پژوهش شان متناسب با فعالیت این پایگاه اطلاع رسانی است با ذکر نام محترمشان مقالات مناسب باز نشر می گردد. بدیهی است انتشار این مقالات به منزله تایید همه یا بخشی از آن نمی باشد و مسئولیت محتوای مقالات به عهده نویسنده محترم می باشد حقيقت علم از نظر صدرالمتألهين(قسمت دوم) ناصر مؤمني* چكيده طرح مباحثي مانند اتحاد نفس با عقل فعّال و ارباب انواع و نيز علم حضوري و مشكل مطابقت در بررسي حقيقت علم از نظر صدرالمتألهين و حل مسئلة مطابقت علم با واقعيت خارج، ضروري به نظر ميرسد. اگرچه از نظر ملاصدرا، همانند ديگر فيلسوفان مسلمان، مسئلة واقعنمايي علم و مطابقت علم و معلوم برمبناي علم حضوري مسلّم گرفته شده است، امّا با مرور بر نظريات شخص صدرالمتألهين در باب علم و معرفت و اقوال او دربارة علم حضوري، صحّت و استحكام اين مسئله مورد ترديد قرار ميگيرد. از اينرو نگارنده سعي دارد در كنار طرح مباحث ياد شده، نقش آنها را از اين منظر مشخص كند و از اينرو اين مقاله نوشتاري انتقادي است.

27 بهمن 1394

حقيقت علم از نظر صدرالمتألهين(قسمت اول)

قابل توجه کاربران محترم؛ به اطلاع میرساند مبنای فعالیت این وب سایت اطلاع رسانی علمی گسترده و متنوع می باشد بر این اساس از تمامی مقالات محققین ، پژوهشگران و سایتهایی که محتوای قلم و موضوعات پژوهش شان متناسب با فعالیت این پایگاه اطلاع رسانی است با ذکر نام محترمشان مقالات مناسب باز نشر می گردد. بدیهی است انتشار این مقالات به منزله تایید همه یا بخشی از آن نمی باشد و مسئولیت محتوای مقالات به عهده نویسنده محترم می باشد حقيقت علم از نظر صدرالمتألهين ناصر مؤمني* چكيده طرح مباحثي مانند اتحاد نفس با عقل فعّال و ارباب انواع و نيز علم حضوري و مشكل مطابقت در بررسي حقيقت علم از نظر صدرالمتألهين و حل مسئلة مطابقت علم با واقعيت خارج، ضروري به نظر ميرسد. اگرچه از نظر ملاصدرا، همانند ديگر فيلسوفان مسلمان، مسئلة واقعنمايي علم و مطابقت علم و معلوم برمبناي علم حضوري مسلّم گرفته شده است، امّا با مرور بر نظريات شخص صدرالمتألهين در باب علم و معرفت و اقوال او دربارة علم حضوري، صحّت و استحكام اين مسئله مورد ترديد قرار ميگيرد. از اينرو نگارنده سعي دارد در كنار طرح مباحث ياد شده، نقش آنها را از اين منظر مشخص كند و از اينرو اين مقاله نوشتاري انتقادي است.

27 بهمن 1394

بازسازى روش متعاليه

قابل توجه کاربران محترم؛ به اطلاع میرساند مبنای فعالیت این وب سایت اطلاع رسانی علمی گسترده و متنوع می باشد بر این اساس از تمامی مقالات محققین ، پژوهشگران و سایتهایی که محتوای قلم و موضوعات پژوهش شان متناسب با فعالیت این پایگاه اطلاع رسانی است با ذکر نام محترمشان مقالات مناسب باز نشر می گردد. بدیهی است انتشار این مقالات به منزله تایید همه یا بخشی از آن نمی باشد و مسئولیت محتوای مقالات به عهده نویسنده محترم می باشد بازسازى روش متعاليه محمود خاتمى هدف كلى از اين مقاله، بازسازى طرح روشى است كه صدرالدين محمد شيرازى، معروف به صدرا (ت. 1640، شيراز)، بطور تلويحى، آن را در ساختن نظريه اصالت وجود ((illuminative existentialism خود بكار برده است. ريشه اين نظريه، از حيث تاريخى، به انديشه ابن سينا در باب حكمة المشرقيين باز مى گردد; ابن سينا اشاره كرده است كه مى خواهد فلسفه اى تأسيس كند كه در اصل، بطور خالص، شرقى باشد. مفسران وى اين را راهنما به فلسفه اى مى دانند كه بر حكمت فارسى كهن بنا شده است. اما وى بعلت فوت زودهنگام، نتوانست اين فلسفه را برسازد. بعدها، اين وظيفه را فيلسوف ايرانى ديگرى بنام شهاب الدين سهروردى ]ش. 1191[ به انجام رساند، فيلسوفى كه بر اساس مفهوم اشراق و نور، نظام فلسفى جديدى تأسيس كرد. حكمت متعاليه صدرا ـ نامى كه عنوان كتاب بزرگ وى، الحكمة المتعاليه فى الاسفار الاربعة العقليه، است ـ با اين سوابق، از نظريه «سير و سلوك» كه بطور گسترده اى، در ادبيات اشراقى عرضه شده بود، پيروى كرد تا عناصر حكمت متعاليه را از طريق «اسفار اربعه نفس» گردهم آورد. تعبير «اسفار اربعه» كه در عنوان كتاب وى آمده است، بنحو نمادى براى ترسيم فرايندى عقلى بكار رفته است; فرايندى كه نفس با آن، در پى تحوّل وجودى خود، به شناخت حقيقى نايل مى شود. براى تفسير اين نماد، در اينجا، سعى خواهيم كرد، بطور خلاصه، تصويرى توصيفى از آن روش متعاليه بيان كنيم كه اغلب،از ديد محققان و شرقشناسان پوشيده مانده است.

27 بهمن 1394

تئوري جهان زنده و انعكاس آن در حكمت متعاليه

قابل توجه کاربران محترم؛ به اطلاع میرساند مبنای فعالیت این وب سایت اطلاع رسانی علمی گسترده و متنوع می باشد بر این اساس از تمامی مقالات محققین ، پژوهشگران و سایتهایی که محتوای قلم و موضوعات پژوهش شان متناسب با فعالیت این پایگاه اطلاع رسانی است با ذکر نام محترمشان مقالات مناسب باز نشر می گردد. بدیهی است انتشار این مقالات به منزله تایید همه یا بخشی از آن نمی باشد و مسئولیت محتوای مقالات به عهده نویسنده محترم می باشد تئوري جهان زنده و انعكاس آن در حكمت متعاليه مقصود محمدي* چكيده انگارة جهان زنده و يا زنده انگاري جهان هستي سابقة تاريخي طولاني دارد. در سير فلسفه، كثيري از فلاسفه و همچنين عرفا، مجموع جهان هستي را بصورت يك موجود زنده مي پنداشتند و آن را «انسان كبير» مي ناميدند. بنظر اينان، جرم مجموع عالم، پيكر «انسان كبير» و «جسم كلي» است و اجسام مختلف، اجزاء آن هستند. اين «جسم كلي» داراي «نفس كلي» است كه طبايع مختلف اجسام را تحت كنترل داشته و آنها را به حركت و جنب و جوش وامي دارد. اما صدرالمتألهين نظريه زنده انگاري جهان هستي را با مباني فلسفي خود تبيين و مدلّل نموده و در نظام فلسفي خود براي آن، جايگاه خاصي، قائل شده است. از منظر فلسفه ملاصدرا ـ با توجه به اصول (اصالت و وحدت تشكيكي حقيقت وجود، حركت جوهري و...) ـ جهان مادي يك سيستم زنده و درعين حال يك مجموعه واحدي است كه همه اجزاء آن با يك شبكه رابط حساب شده، با هم مرتبطند. اين شبكه رابط كه «نفس كلّي» نام دارد، مدبّر و حاكم بين اجزاء است. او ماده را شكل مي دهد و حيات سيستم زنده را مفهوم مي بخشد و حافظ سيستم و عامل بقاي آن است. در ضمن هر جزئي از اجزاء اين جهان مادي ـ حتي جمادات ـ نيز از يك نوع حيات و شعور متناسب با سعه وجودي خود، برخوردارند كه مي توان آن را، مبدأ نيروي عشق به كمال مطلق، ناميد كه اين نيرو در نهاد همه اجزاء و اركان جهان، سريان دارد.

27 بهمن 1394

عالم مثال و تجرد خيال

قابل توجه کاربران محترم؛ به اطلاع میرساند مبنای فعالیت این وب سایت اطلاع رسانی علمی گسترده و متنوع می باشد بر این اساس از تمامی مقالات محققین ، پژوهشگران و سایتهایی که محتوای قلم و موضوعات پژوهش شان متناسب با فعالیت این پایگاه اطلاع رسانی است با ذکر نام محترمشان مقالات مناسب باز نشر می گردد. بدیهی است انتشار این مقالات به منزله تایید همه یا بخشی از آن نمی باشد و مسئولیت محتوای مقالات به عهده نویسنده محترم می باشد عالم مثال و تجرد خيال مليحه صابرى نجف آبادى مقدمه يكى از مباحث مهم فلسفه ملاصدرا اثبات عالم مثال (world imagination) و تجرد خيال ( abstraction imagination) است. در ميان حكماى اسلامى، حكماى مشاء (peripatetic) ، بويژه شيخ الرئيس (رحمة الله)(disjunctive) وجود اين عالم را منكرند. شيخ اشراق (اعلى الله مقامه) ضمن اذعان بوجود آن، با طرح ادلّه اى كوشيده است وجود آن را اثبات كند. اما به اين علت كه خيال را منفصل(disputations) مى داند، در تحمل مناقشات(mystic) وارده موفق نبوده است. اهل تصوفconjunctive) ) و عرفان، بويژه محى الدين عربى (رحمة الله عليه) در آثار خود علاوه بر قبول عالم مثال ويژگيهاى آن را ذكر كرده اما از ابراز استدلال و برهان در اين زمينه خوددارى كرده اند. حكيم مبرز متأله اسلام، صدرالمتألهين شيرازى (رحمة الله عليه) ... در قبول وجود عالم مثال همصداى عرفا و شيخ اشراق است و در كتاب اسفار، براهين متعددى هم براى اثبات مثال متصل و هم مثال منفصل اقامه فرموده است. او با اثبات تجرد خيال موفق شده است معاد جسمانى(corporal resurrection) و حشر( resurrection) جميع عوالم(existential worlds) وجوديه و لزوم بازگشت جميع موجودات به مبدأ اعلى را اثبات كند; بعلاوه كوشيده است تا بدن اخروى را اثبات و طريقه مشهور از حكماى اشراق و مشاء را ابطال كند. او معتقد است دار آخرت، منحصر به عالم روح نيست، بلكه مرتبه اى از عالم آخرت را عالم اجساد و اجسام و سماوات و نفوس ارواح جسمانى تشكيل مى دهد. بدين منظور ملاصدرا قوه خيال متصل و تجرد آن را مطرح و اثبات كرده و از اين طريق توانسته است كيفيت عذاب قبر و سكرات موت را تبيين و عوالم برزخى در قوس صعود و نزول را اثبات كند. با اصل حركت جوهرى وتجرد خيال كه از ابتكارات بارز و ارزشمند اين فيلسوف مبرز است، بسيارى از اشكالات موجود در باب معاد جسمانى مرتفع شده است. ما در اين مجال كوتاه بعد از طرح بحث عالم مثال و ارائه آراء حكماى بزرگ اسلام، به بررسى نظر صدرالمتألهين در اين باب مى پردازيم و نقاط افتراق و اشتراك نظر او را با حكما و عرفاى قبل از او بيان مى كنيم.

30 دی 1394

نظرية ملاصدرا در باب رابطة نفس و بدن و پيامدهاي آن در روانشناسي

قابل توجه کاربران محترم؛ به اطلاع میرساند مبنای فعالیت این وب سایت اطلاع رسانی علمی گسترده و متنوع می باشد بر این اساس از تمامی مقالات محققین ، پژوهشگران و سایتهایی که محتوای قلم و موضوعات پژوهش شان متناسب با فعالیت این پایگاه اطلاع رسانی است با ذکر نام محترمشان مقالات مناسب باز نشر می گردد. بدیهی است انتشار این مقالات به منزله تایید همه یا بخشی از آن نمی باشد و مسئولیت محتوای مقالات به عهده نویسنده محترم می باشد نظرية ملاصدرا در باب رابطة نفس و بدن و پيامدهاي آن در روانشناسي كمال خرازي بحث از ذهن يا نفس و رابطة آن با بدن ، بحثي فلسفي است . اما بيترديد، هيچ نظريه اي در روانشناسي نمي تواند بدون اتخاذ موضعي در اين باب ، كار تبيين علمي را آغاز كند. حتي كساني كه كوشيده اند بطور كلي مفاهيمي از ايندست را از حيطة نظرية خود كنار بگذارند، با اين اقدام خود، به اتخاذ موضع معيني در اين خصوص پرداخته اند. نقش و اهميت اين بحث فلسفي را بايد در قدرت تبييني نظريه هاي روانشناختي جستجو كرد. بعبارت ديگر، ميزان توانايي نظريه هاي روانشناختي در تبيين ، بسته و وابسته به اين است كه در خصوص رابطه نفس و بدن ، ديدگاه فلسفي استوارتري را برگزينند. در مقاله حاضر، در پي آنيم كه با مروري بر مواضعي كه تاكنون در روانشناسي معاصر، در مورد رابطة نفس و بدن اتخاذ شده ، ديدگاه فلسفي صدرالمتألهين را بعنوان مبنائي استوار براي تحقيقات روانشناختي معرفي كنيم . بنابرين ، مطالب اين مقاله ، در سه قسمت عرضه خواهد شد: رابطة نفس و بدن در روانشناسي معاصر، نظرية صدرالمتألهين در رابطة نفس و بدن ، پيامدهاي نظرية صدرالمتألهين در روانشناسي .

30 دی 1394

وجود مطلق

چکیده وجود مطلق* سيد محمد خامنه اي يكي از مباحث مهم و شايد مهمترين و دشوارترين مسائل فلسفه، چگونگي ربط موجودات حادث با آفريدگار قديم و بيزمان است. اين مسئله، تحت عنوان « قديم » يا «چگونگي آفرينش»، همواره در فلسفه مطرح بوده و فلاسفه و عرفاي مسلمان به آن عمق بسيار بخشيده اند. از روش اشراقي ايران باستان و حكماي پيش از سقراط و روش مشائي و ارسطويي كه بگذريم، دو روش از همه ظريفتر و استوارتر است: يكي، همان نظرية افلوطيني كه اولين مخلوق يا «صادر اول» را عقل و صادر دوم را نفس مي دانست. ديگري، روش و نظرية عرفاي اسلامي ـ يعني تصوّف ـ است.

30 دی 1394

ملاصدرا و مراحل توحيد

قابل توجه کاربران محترم؛ به اطلاع میرساند مبنای فعالیت این وب سایت اطلاع رسانی علمی گسترده و متنوع می باشد بر این اساس از تمامی مقالات محققین ، پژوهشگران و سایتهایی که محتوای قلم و موضوعات پژوهش شان متناسب با فعالیت این پایگاه اطلاع رسانی است با ذکر نام محترمشان مقالات مناسب باز نشر می گردد. بدیهی است انتشار این مقالات به منزله تایید همه یا بخشی از آن نمی باشد و مسئولیت محتوای مقالات به عهده نویسنده محترم می باشد ملاصدرا و مراحل توحيد طوبى كرمانى در این مقاله به مراحل توحید از منظر ملا صدرا پرداخته شده است و اینکه هر فرد در مسیر زندگی خویش در هر مرحله خاص با مرحله ایی از توحید خداوند متعال مواجهه خواهد داشت

30 دی 1394

درآمدى بر انسان شناسى ملاصدرا

قابل توجه کاربران محترم؛ به اطلاع میرساند مبنای فعالیت این وب سایت اطلاع رسانی علمی گسترده و متنوع می باشد بر این اساس از تمامی مقالات محققین ، پژوهشگران و سایتهایی که محتوای قلم و موضوعات پژوهش شان متناسب با فعالیت این پایگاه اطلاع رسانی است با ذکر نام محترمشان مقالات مناسب باز نشر می گردد. بدیهی است انتشار این مقالات به منزله تایید همه یا بخشی از آن نمی باشد و مسئولیت محتوای مقالات به عهده نویسنده محترم می باشد درآمدى بر انسان شناسى ملاصدرا رضا رضازاده «انسان شناسى شناخت حقيقت و واقعيت انسان، در مفهومى گسترده و عام است كه از طريق دانشها و معرفتهاى متعدد و متنوع با روشها و غايتهايى كه مورد نظر دارند، صورت مى پذيرد.» در اين تعريف - اگر اجمالا مورد قبول واقع شود - دو قيدِ حقيقت و واقعيت ناظر به تفكيك ميان دو مقام در انسان شناسى است. انسان شناسى ناظر به حقيقت انسان، انسان را آنگونه كه بايد باشد ترسيم مى نمايد. اما انسان شناسى ناظر به واقعيت انسان، انسان را آنگونه كه هست تصوير مى كند. ذكر روشها و غايتها مشعر بر اين است كه دانشهاى مورد نظر عليرغم وحدتشان در متعلَّق (انسان)، از حيث روش، رويكرد و غايت با يكديگر متفاوتند. همچنين اين مطلب از سويى، حاكى از پيچيدگى و تو بر تويى موضوع است كه باعث گرديده تا مطالعه و پژوهش در خصوص آن بعنوان علمى ميان رشته اى (inter - disciplinary) تلقى گردد. بازشناسى انسان شناسى صدرايى به دو جهت ضرورت دارد: جهت اول، يافتن جايگاه انسان شناسى صدرايى در چهارچوب ساختار انديشه صدرايى در كنار فهم ارتباطى كه اين موضوع با پاره هاى اساسى ديگر انديشه صدرايى - مثل خداشناسى و جهانشناسى -دارد. و جهت ديگر; مطرح كردن آن بعنوان بديلى توانا و قابل، در ميان انسان شناسى هاى مورد بحث در دنياى امروز، بدليل مايه هاى قوتى كه در آن مى توان سراغ گرفت; از اينرو در اين مقال سعى داريم تا با طرح مسائلى چند و با نگاهى بيرونى و بيشتر معرفت شناسانه (epistemological) - هرچند كوتاه و گذرا به انسان شناسى صدرايى بپردازيم.

30 دی 1394

ملازمت اصالت وجود با وجوب ذاتی آن

قابل توجه کاربران محترم؛ به اطلاع میرساند مبنای فعالیت این وب سایت اطلاع رسانی علمی گسترده و متنوع می باشد بر این اساس از تمامی مقالات محققین ، پژوهشگران و سایتهایی که محتوای قلم و موضوعات پژوهش شان متناسب با فعالیت این پایگاه اطلاع رسانی است با ذکر نام محترمشان مقالات مناسب باز نشر می گردد. بدیهی است انتشار این مقالات به منزله تایید همه یا بخشی از آن نمی باشد و مسئولیت محتوای مقالات به عهده نویسنده محترم می باشد ملازمت اصالت وجود با وجوب ذاتی آن حسين عشاقی اصفهانی وجود موجود است اما نه بواسطة عروض حالتی به او, بلکه بخودی خود و بملاک ذاتش بطوريکه برای اتصاف وجود به هستی و برای درستی گزاره «وجود موجود است» به انضمام هيچ حالت ديگری به ذات هستی نياز نيست, يعنی بمجرد داشتن وجود واقعيت و موجوديت متحقق است, از اين نکته در فلسفه صدرايی با عنوان «اصالت وجود در تحقق» ياد مي شود. در حکمت متعاليه صدرايی صدرالمتألهين قهرمان و ميداندار اثبات اين دعواست و الحق او در اثبات و پاسخ به عمده اشکالات وارد بر اين مسئله سربلند و موفق بوده است, اما بنظر نگارنده در مورد يک شبهه او نتوانسته پاسخ درستی عرضه کند بلکه در قبال آن گاهی آن را لغو پنداشته و کريمانه از آن عبور کرده و گاهی پاسخی نارسا و ناکافی به آن داده است, آن شبهه اين است که اگر وجود, بخودی خود و بملاک ذاتش موجود است در اينصورت بايد هر وجودی واجب الوجود بالذات باشد زيرا او بخودی خود و بملاک ذاتش موجود است و چنين چيزی واجب الوجود است, حال آنکه چنين نتيجه اي پذيرفته نيست

30 آذر 1394

چرا حيوانات يكديگر را مي خورند؟ نظر ملاصدرا دربارة بهترين جهان ممكن

چرا حيوانات يكديگر را مي خورند؟ نظر ملاصدرا دربارة بهترين جهان ممكن ابراهيم كالين (Ibrahim Kalin) مسئلة محوري در الهيات خاص عبارت است از تنش ميان قدرت و بخشش الهي در آفرينش بهترين جهان از يكسو و از سوي ديگر كاستي آشكار جهاني كه او بواقع آفريده است. ملاصدرا اين تنش را اينگونه بيان مي كند: جهان نمي توانست بهتر از اين باشد زيرا اگر اين ممكن مي بود و سازندة مختار نمي دانست كه مي توان جهاني بهتر از اين آفريد در آن صورت لازم مي آمد علم او كه كليات و جزئيات را فرا مي گيرد، متناهي باشد و اگر مي دانست و برغم توانايي آن را نمي آفريد، بخشش خود را كه همة موجودات را فرامي گيرد نقض كرده بود . اين استدلال كه جهاني كه در آن زندگي مي كنيم بهترين جهان در ميان جهانهاي ممكني است كه خداوند مي توانست بيافريند مبتني بر اين فرض كلي سه سنت ابراهيمي است كه خداوند به بهترين وجه عمل مي كند و ارادة او بهترين فعل را انجام مي دهد. در عبارت مشهور غزالي كه مي گويد: «ليس في الامكان ابدع مماكان» (جالبتر از آنچه در اين جهان وجود دارد ممكن نبود) همان انديشه را با تأكيد بر كمال ذاتي واقعيت بيان مي كند. اگر اين جهان را، اساساً، يك خداي قادر مطلق و خير نامتناهي آفريده باشد، پس بايد بهترين جهاني باشد كه او مي توانست بيافريند و آفريده است. هرچيزي كمتر از اين، قدرت و عنايت الهي را مخدوش مي كند. از اينرو نتيجه گرفته اند «نظام عالم بهترين، كاملترين و برترين نظام ممكن است بطوري كه هيچ نظامي برتر از آن تصور پذير نيست.» ملاصدرا اين سخن را در موافقت با سخن غزالي و تأييد آن از جانب ابن عربي «كلام برهاني» مي نامد و آن را برهاني معرفي مي كند كه مقبول فلاسفه و متكلمان واقع شده است، خواه آن را «قضاي ازلي» و خواه «اختيار تجددي» خوانده باشند . سرگذشت اين بحث در ميان متكلمان را اريك اورمزبي (Eric Ormsby) در عدل الهي در انديشة اسلامي آورده است و در اينجا نيازي به تكرار آن نيست . اما بايد خاطر نشان كرد كه در اين كتاب اگر چه فهرست چهل و سه نويسنده و اثر از قرن دوازدهم تا قرن نوزدهم آمده است كه برخي تقرير غزالي از مسئله را پذيرفته و برخي رد كرده اند اما از ملاصدرا نام نبرده است. در اين مقاله بر آنم گزارش مختصري از بحث صدرا دربارة برهان نظام احسن در اسفار ارائه كنم و تلاش او را براي تقرير مجدد مسئله بر حسب وجودشناسي كلي اش بررسي كنم. ملاصدرا با ارائه وجودشناسي تشكيكي اش، برهان نظام احسن غزالي را به سخني وجودي _ الهياتي((onto _ theologicalتبديل كرد. در اين مقاله از ميان ادله اي كه ملاصدرا در دفاع از موضع غزالي مي آورد، شش دليل بررسي خواهد شد.

30 آذر 1394

  • تعداد رکوردها : 293

ورود کاربر

حديث

لينک هاي مفيد