Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 240212
تاریخ انتشار : 22 خرداد 1397 12:44
تعداد مشاهدات : 101

الهیات رهایی بخش

یکی از مهم ترین و تأثیرگذارترین جهان بینی هایی که در دوره مدرن پدید آمد، مارکسیسم بود. مارکسیسم افزون بر تأثیر عظیمش بر سیاست، اقتصاد و جامعه شناسی، مسیحیت را نیز متأثر ساخت. موضع مارکسیسم در رابطه با دین موضعی خصمانه بود؛ زیرا در این جهان بینی آنچه اصالت داشت، شرایط اجتماعی- اقتصادی زندگی بشر بود و اندیشه ها، از جمله دین، پاسخی به واقعیت مادی جامعه دانسته می شد. بر اساس ماتریالیسم، دین روبنایی است که بر زیربنای اجتماعی- اقتصادی بنا شده است؛ و شرایط ظالمانه اجتماعی است که دین را پدید می آورد و دین نیز از آن شرایط ظالمانه حمایت می کند. از این رو، ستیز با دین به طور غیر مستقیم ستیز با جهانی است که دین را پدید آورده است. الهیات رهایی بخش ادعای جهان شمول بودن ندارد، بلکه ادعا می کند الهیاتی مخصوص شرایط فعلی آمریکای لاتین است

انتشار این مقاله به منزله تایید همه یا بخشی از آن نمی باشد و مسئولیت محتوای  آن به عهده نویسنده محترم می باشد .

کاربران محترم می توانند نظرات خود را در پایان هر مقاله ، با نام حقیقی یا مستعار مطرح نمایند . بدیهی است که نظرات و پیامهایی که نافی قانون و ادب نباشد و حاوی تهمت و توهین و هتک حرمت شخصیت های حقوقی و حقیقی نیستند پس از بررسی منتشر خواهند شد.  


الهیات رهایی بخش

 

نویسنده: محمد حقانی فضل
 

یکی از مهم ترین و تأثیرگذارترین جهان بینی هایی که در دوره مدرن پدید آمد، مارکسیسم بود. مارکسیسم افزون بر تأثیر عظیمش بر سیاست، اقتصاد و جامعه شناسی، مسیحیت را نیز متأثر ساخت. موضع مارکسیسم در رابطه با دین موضعی خصمانه بود؛ زیرا در این جهان بینی آنچه اصالت داشت، شرایط اجتماعی- اقتصادی زندگی بشر بود و اندیشه ها، از جمله دین، پاسخی به واقعیت مادی جامعه دانسته می شد. بر اساس ماتریالیسم، دین روبنایی است که بر زیربنای اجتماعی- اقتصادی بنا شده است؛ و شرایط ظالمانه اجتماعی است که دین را پدید می آورد و دین نیز از آن شرایط ظالمانه حمایت می کند. از این رو، ستیز با دین به طور غیر مستقیم ستیز با جهانی است که دین را پدید آورده است.
الهیات رهایی بخش ادعای جهان شمول بودن ندارد، بلکه ادعا می کند الهیاتی مخصوص شرایط فعلی آمریکای لاتین است. در اوضاع آمریکای لاتین، بی طرفی سیاسی برای کلیسا ممکن نیست؛ زیرا بی طرف بودن به معنای حمایت از شرایط ستمگرانه موجود است؛ به همین دلیل، کلیسا با الهیات رهایی بخش از افراد تهیدست و ستم دیده حمایت می کند. مارکسیسم از دو طریق بر مسیحیت تأثیر گذاشت: تأثیر اول مبارزه با مسیحیت در بخشی از جهان مسیحی بود؛ از آنجا که قلمرو حاکمیت مارکسیسم (کمونیسم) در سرزمین های مسیحی قرار داشت، در تاریخ طولانی حاکمیت خود، با تمام قوا با مسیحیت (و نیز سایر ادیان) به مبارزه پرداخت و آثار آن را از بین برد. تأثیر دوم مارکسیسم را می توان در آموزه های «الهیات رهایی بخش» مشاهده کرد.


الهیات رهایی بخش، به اندیشه هایی الهیاتی اشاره دارد که در دهه 1960 در آمریکای لاتین شکل گرفت. این الهیات آزادی اجتماعی- سیاسی را هدف اصلی خود می داند. از نظر بسیاری از عالمان کاتولیکِ آمریکای لاتین محرومیت ها و فقر در آمریکای لاتین- که از نظر منابع، سرزمینی غنی است- ریشه در ساختار ناعادلانه این جوامع دارد و علت اصلی این فقر ظلم و ستم سیاسی و حاکمیت حکومت های استبدادی و سلطه گر است. بر اساس این تحلیل، کشورهای آمریکای جنوبی نه به توسعه بلکه به «رهایی» نیاز دارند.
در سال 1968، اسقف های کلیسای کاتولیک در آمریکای لاتین در نشستی در شهر مدلین کلمبیا گرد هم آمدند. بیانیه این نشست با اعتراف به اینکه کلیسا در این منطقه معمولاً از دولت های بیدادگر حمایت کرده است، اما در آینده جانب تهیدستان را خواهد گرفت، منطقه را با تکانه ای روبه رو ساخت. حتی پاپ پل ششم که در این کنفرانس شرکت کرده بود نیز گفت: این کنفرانس باید مسیحیتی را که حامی فقرا و گرسنگان است به دنیا بشناساند. (1) پس از مدتی گوستاوو گوتی یرس در کتاب الهیات رهایی بخش محورهای اصلی این جنبش را بیان کرد و به تدریج کتاب های دیگری نیز در این زمینه نگاشته شدند.
الهیات رهایی بخش ادعای جهان شمول بودن ندارد، بلکه ادعا می کند الهیاتی مخصوص شرایط فعلی آمریکای لاتین است. در اوضاع آمریکای لاتین، بی طرفی سیاسی برای کلیسا ممکن نیست؛ زیرا بی طرف بودن به معنای حمایت از شرایط ستمگرانه موجود است؛ به همین دلیل، کلیسا با الهیات رهایی بخش از افراد تهیدست و ستم دیده حمایت می کند. الهیات رهایی بخش در وهله نخست موضوعی برای تفکر و تعمق در برابر ما مطرح نمی کند بلکه راهی نوین برای اجرا کردن الهیاتی عملی در اختیار ما می گذارد. در نگاه متفکرانِ این جنبش، الهیات منفصل از استلزامات اجتماعی یا کنش سیاسی نیست. آنان می گویند الهیات باید از تبیین کردن جهان بازایستد و دگرگون کردن آن را آغاز کند.
این الهیات، تا اندازه زیادی از تحلیل های اجتماعی مارکسیسم متأثر است و تحلیل های خویش را در قالب مفاهیمی چون مبارزه طبقاتی، نقش استثمارگر و سرمایه داری، و ضرورت مبارزه انقلابی بیان می کند. عناوین کتاب های مدافعان این الهیات نیز نشان دهنده این واقعیت است؛ برای نمونه، پور فیریومیراندا، از مفسران برجسته الهیات رهایی بخش، در کتاب مارکس علیه مارکسیست ها- انسان گرایی مسیحی کارل مارکس (1978) این موضوع را مطرح می کند که مارکس بیش از آنچه دیگران تصور می کنند مسیحی بوده است. سایر کتاب های متفکران این الهیات مانند مارکس و کتاب مقدس، کمونیسم در کتاب های مقدس و ... نیز چنین رویکردی دارند.

به سبب همین رویکرد، بسیاری این جنبش را نقد کرده و آن را اتحادی نامقدس میان مسیحیت و مارکسیسم دانسته اند. اما الهی دانان رهایی بخش این انتقاد را نمی پذیرند؛ زیرا از نظر آنان مارکسیسم «ابزاری» برای تحلیل اجتماعی است که برنامه ای سیاسی برای مبارزه با نظام اجتماعی ناعادلانه موجود ارائه می دهد. آنان به مسیحیان کاتولیک یادآور می شوند که توماس آکوئیناس و سایر متکلمان مسیحی در شیوه الهیاتی خویش از ارسطو استفاده می کنند و در واقع الهیات رهایی بخش نیز از همین روش استفاده کرده است: استفاده از فیلسوفی غیردینی (مارکس) برای معنادار کردن باورهای مسیحی. از نظر الهی دانان رهایی بخش، مسیحیت در فلسفه یونانی تحریف و مسخ شده است و از مسیحیت نخستین که منادی برادری و برابری بود، فاصله گرفته است؛ آنان پیام اصلی مسیحیت را بسیج سیاسی فقرا می دانند. (2)
الهیات رهایی بخش دو تأثیر مشخص در الهیات مسیحی داشته است:
1
-در الهیات رهایی بخش کتاب مقدس را به مثابه روایت رهایی خوانده می شود که در آن رهایی بنی اسرائیل از اسارت مصر، نکوهش ستمکاری از سوی پیامبران و بشارت عیسی به تهیدستان اهمیت خاصی دارد. الهیات آکادمیک مسیحی با اشتیاق به این رویکرد توجه کرده است، زیرا خود چنین بینش هایی ندارد.
2
-الهیات رهایی بخش رستگاری را با رهایی برابر می داند و بر جنبه های اجتماعی، سیاسی و اقتصادی رستگاری تأکید دارد. این جنبش تأکید خاصی بر مفهوم «گناه ساختاری» می کند و یادآور می شود که این جامعه است که به فساد کشیده شده و نیازمند رهایی است نه افراد. (3)

پی نوشت ها:

1-لیلی مصطفوی کاشانی؛ کلیاتی درباره الهیات رهایی بخش؛ ص11.
2
-همان، ص13.
3
-تونی لین؛ تاریخ تفکر مسیحی؛ ص 518-523/ الیستر مک گراث؛ درس نامه الهیات مسیحی؛ ص230-240.

منبع مقاله :
حقانی فضل، محمد؛ (1393)، تاریخ مسیحیت جلد دوم از اقتدار پاپ تا تکثر معاصر، تهران: کانون اندیشه جوان، چاپ اول.

 


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :

پربيننده ترين مطالب

ورود کاربر

حديث

امام جواد عليه ‏السلام : مَنْ زارَ عَمَّتى بِقُم فَلَهُ الجَنَّةُ

كسى كه عمّه‏ ام را در قم زيارت كند او اهـل بهشت است.

سفينة البحار: ج2 ،ص376