Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 231288
تاریخ انتشار : 29 دی 1396 7:0
تعداد مشاهدات : 244

عرفان و فلسفه ی صدرایی

صدرالمتألهین با بنیان فلسفه ی وجودی متعالی یک مکتب سازمند و حیرت انگیز فلسفی را تأسیس کرده که فلسفه ی اسلامی را ازهمه ی فلسفه های گذشته و حال مستقل ساخته و نه تنها کل نظام الهیات را بلکه طبیعیات و علم النفس را بر پایه ی قوانین وجودی تفسیر کرده است. سخن گفتن از این حکمت با همه ی شوکت سازوارش و با همه ی مؤلفه های پرژرفش بر عهده ی فلسفه ی حکمت متعالیه است که البته کاری بس ارجمند، اما دشوار است؛ چنان که تبیین سنجش گرانه ی آن نسبت به عرفان نظری را باید در فلسفه ی عرفان نظری جست. آنچه در اینجا در پی آن هستیم، بررسی نسبت فلسفه ی عرفان و حکمت متعالیه است.

انتشار این مقاله به منزله تایید همه یا بخشی از آن نمی باشد و مسئولیت محتوای  آن به عهده نویسنده محترم می باشد .

کاربران محترم می توانند نظرات خود را در پایان هر مقاله ، با نام حقیقی یا مستعار مطرح نمایند . بدیهی است که نظرات و پیامهایی که نافی قانون و ادب نباشد و حاوی تهمت و توهین و هتک حرمت شخصیت های حقوقی و حقیقی نیستند پس از بررسی منتشر خواهند شد.  


عرفان و فلسفه ی صدرایی

نویسنده: علی فضلی
صدرالمتألهین با بنیان فلسفه ی وجودی متعالی یک مکتب سازمند و حیرت انگیز فلسفی را تأسیس کرده که فلسفه ی اسلامی را ازهمه ی فلسفه های گذشته و حال مستقل ساخته و نه تنها کل نظام الهیات را بلکه طبیعیات و علم النفس را بر پایه ی قوانین وجودی تفسیر کرده است. سخن گفتن از این حکمت با همه ی شوکت سازوارش و با همه ی مؤلفه های پرژرفش بر عهده ی فلسفه ی حکمت متعالیه است که البته کاری بس ارجمند، اما دشوار است؛ (1) چنان که تبیین سنجش گرانه ی آن نسبت به عرفان نظری را باید در فلسفه ی عرفان نظری جست. آنچه در اینجا در پی آن هستیم، بررسی نسبت فلسفه ی عرفان و حکمت متعالیه است.
فلسفه ی صدرایی را از حیث توجه به عرفان نظری می توان فلسفه ی عرفانی و عرفان فلسفی نامید که پس از تجلی عرفان محیی الدینی طلوع کرد و از عرفان بنیان گرفته وی کاملاً آگاه بود و هم چون شیخ اشراق به روش شهودی و معرفت شهودی توجه داشت؛ بلکه بیش از وی به هماغوشی تنگ تنگ برهان و شهود باور داشت و آن باور را در روشی برای حکمای متأله به ارث گذاشت، که البته یافت تمایز روش شناختی دو روش اشراق و تأله را باید در جای دیگر پی گرفت.
این فلسفه افزون بر این روش منحصر به فرد، به تفسیر هستی شناختی عرفان که در زمان شیخ اشراق به گونه ای نظام مند در دست نبود، عنایتی ویژه و همدلی وافر داشت و در بررسی های فلسفی به آن تفسیر نیز توجه کرد که البته با این دو مؤلفه در کنار سایر مؤلفه ها بر تعالی سازمند فلسفه توفیق یافت و آن را حکمت متعالیه نامید؛ اگر چه این عنایت همدلانه این حکمت را از دایره ی فلسفه ی محض خارج نساخته و از روش پویای استدلالی بیرون نیاورده است.
نگاه صدرای شیرازی به عرفان از یک سو همدلانه و محققانه بوده است؛ یعنی رویکرد وی در حکمتش رویکرد تحلیلی، توصیفی و تفسیری بوده است تا زوایای ناپیدای تفسیر عرفان از نظام هستی را برگشاید و آن تفسیر را بر پایه ی موازین فلسفی بیان کند. از سوی دیگر نقادانه، سنجش گرانه و اصلاح گرانه بوده است تا عبارات خطابی، تمثیلات شعری، بیانات غیر برهانی و تعارضات عقلی را تهذیب و اصلاح کند و درّ ناب حقایق را از میان این گونه گزاره های متکی بر شهود به دست آورد و بر پایه ی قوانین بحثی فلسفی تبیین کند تا لباس برهان بر تن عرفان بپوشاند و به آن حجیت عقلی ببخشد. به راستی آیا در این عصر این دو نگاه نازک بینانه ی این حکیم شیرازی به عنوان دو مؤلفه ی روشمند در حوزه ی فلسفه و عرفان زیر خروارها تعصب مدفون نشده است؟
فلسفه ی عرفان می بایست از این دو مؤلفه، به ویژه دو عنصر نقد سنجشی و تبیین برهانی سخت بهره گیرد تا به بهترین وجه، فرانگرانه بر عرفان نظارت عقلی داشته باشد؛ هر چند خواهید پرسید گستره ی این نگاه جامع صدرایی تا چه اندازه مسائل فلسفه ی عرفان را می پوشاند و چندین و چند گرانیگاه تأثیرگذار را پیش روی عرفان پژوهان قرار می دهد؟
به دیده ی ما، فلسفه ی عرفانی صدرا در نگاه اول می تواند در دو حوزه ی فلسفه ی عرفان نظری و فلسفه ی علم سلوک نقش بیافریند:
الف) در فلسفه ی علم سلوک برای نمونه در این سه مسئله تأثیر می گذارد:
1. پیش انگاره های هستی شناختی مانند حرکت جوهری برای تبیین چیستی سلوک به عنوان حرکتی اشتدادی - استکمالی؛ مانند اتحاد عاقل به معقول برای تفسیر رابطه ی سلوک و سالک؛ مانند توحید وجودی برای تشریح نقش توحید در تربیت سلوکی؛
2. پیش انگاره های انسان شناختی مانند معرفت نفس، برای شناخت موضوع و صراط سلوک و شناخت لطایف هفت گانه و شناخت مراتب نفس به منظور ترسیم چگونگی اتصال سلوکی - شهودی هر یک از این مراتب با مراتب متناسب هستی؛
3. شناخت شناسی علم سلوک مانند معرفت سلوکی برای شناخت تمایز آن با معرفت حصولی و معرفت شهودی؛ مانند ارزش شناختی گزاره های سلوکی برای یافت صدق و کذب آن گزاره ها؛ مانند ابزارشناسی علم سلوک به منظور شناخت فاعل شناسا در حوزه ی تجربه ی سلوکی و گزاره ی سلوکی.
ب) در فلسفه ی عرفان نظری در این گونه مسائل تأثیر می گذارد:
1. روش شناسی عرفان نظری، مانند روش شهودی برای شناخت مؤلفه ها و تمایزها؛ مانند روش عقلی برای شناخت کارکرد روش عقلی در عرفان نظری در راستای تبیین و توزین؛
2. معرفت شناسی عرفان نظری، مانند معرفت شهودی برای شناخت ویژگی ها و ارزش ها و تفاوت ها؛ مانند معرفت برهانی در راستای سنجش معرفت شهودی و تفاهم با دیگران؛ ابزارشناسی دانش عرفان نظری برای شناخت عقل و قلب در دو حوزه ی تجربه و گزاره؛
3. سنجش عقلی نظام هستی شناسی عرفانی، مانند بررسی کل نگرانه ی عقلی از کل نظام با هدف یافت پایه های عقلی آن؛ مانند تبیین عقلی وحدت شخصی وجود برای سنجش عناصر اصلی از جمله وحدت و کثرت، موجودیت حقیقی حق و موجودیت مجازی و معدومیت ذاتی کثرات.

پی نوشت ها:

1. ر. ک به: علی عابدی شاهرودی؛ مقدمه ی مفاتیح الغیب (صدرالمتألهین)؛ ج1، ص 40- 53.

منبع مقاله :
فضلی، علی، (1394)، فلسفه عرفان (ماهیت و مؤلفه ها)، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ اول.


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :

پربيننده ترين مطالب

ورود کاربر

حديث

امیر المؤمنین علی علیه السلام : مَن يَطلُبِ الهِدايَةَ مِن غَيرِ أهلِها يَضِلَّ

هر كس هدايت را از كسى كه اهل آن نيست بخواهد، گمراه شود.

غرر الحكم ، حدیث 8501