• فلسفه

  • کلام

  • اخلاق

  • مهدويت

بررسي و دفاع از نظريه اصالت وجود (2)

صدرالمتالهين در آثار مختلف خود به ويژه در «اسفار اربعه»، «شواهد الربوبيه» و «المشاعر» براهين اصالت وجود را مطرح کرده است و پس او حکيم متاله سبزواري راه و روش وي را بهتر و کامل تر از هر فيسلوف ديگري ادامه داده است.

23 اسفند 1396

بررسي و دفاع از نظريه ي اصالت وجود (1)

از زماني که ملاصدرا نظريه ي «اصالت وجود» را مطرح کرد و مباني و اصول آن را برهاني ساخت؛ همچنين از زماني که در حوزه هاي علمي به عنوان فلسفه ي رسمي، فلسفه هاي «مشائي» و «اشراقي» را تحت الشعاع خود قرار داد، تا کنون جز توسط تني چند نقد و بررسي نشده و به مثابه روش بلامنازع و بي رقيب مورد تعليم و تعلم قرار گرفته است. ليکن مادام که نظريه اي از طرف مخالفان مورد نقد و چالش قرار نگيرد و مدافعان، دفاع اصولي از آن ننمايند، استحکام واقعي نخواهد يافت. اکنون که مدت زماني است در سيستم علمي و دانشگاهي ما فلسفه هاي مشاء و اشراق ـ در کنار حکمت متعاليه ـ به دانشجويان آموزش داده مي شود؛ لازم است اصول و مباني فلسفه ي ملاصدرا ـ به عنوان فلسفه ي رسمي، طي چند قرن گذشته ـ مورد ارزيابي مجدد قرار گيرد. بي ترديد محوريت فلسفه ي ملاصدرا در نظريه ي «اصالت وجود» و اعتباري بودن ماهيت است و اگر اين زيربنا از آن گرفته شود؛ ساختار آن دگرگون خواهد شد. پرسش هاي اساسي و بنيادين در خصوص اين نظريه مطرح است

12 اسفند 1396

نقش تشکیک در وجود در اتحاد عاقل و معقول

تشکیک در وجود از اصولی ترین مبانی حکمت متعالیه است.این مسئله مبنای تبیین و اثبات مسائل متعدد فلسفی قرار گرفته، به گونه ایی که صدرالدین شیرازی بسیاری از ابتکارات خود را در حوزه های مختلف فلسفی وام دار این مسئله است. یکی از مهم ترین ابتکارات وی درحوزه معرفت شناسی که تشکیک در آن نقش اساسی ایفا کرده، مسئله اتحاد عالم و معلوم است. از آنجایی که حکمای پیش از او از مسئله تشکیک در وجود غافل بوده اند مناط انواع ادراک را میزان تجرید مدرک از ماده و لواحق آن می دانستند و تفاوت ادراکات را ناشی از تفاوت مقدار تجرید ماهیت از امور مغایر خود محسوب می کردند، اما وی با رد نظریه تقشیر، تفاوت ادراک را ناشی از تفاوت انحای وجود مجرد می داند. در حکمت متعالیه ملاک معلومیت فقط بر اساس نظام تشکیکی وجود توجیه پذیر است. او با پذیرش وجود جمعی در نظام تشکیکی وجود، قائل به انحای وجود درطول یکدیگر برای یک ماهیت می شود که مستلزم حمل دیگری به نام (حمل حقیقه و رقیقه) است. بر همین مبنا، ملاک معلومیت بر اساس تاکد وجود است. هرچند میزان وجود از نظرتحصل و فعلیت شدیدتر باشد میزان معلومیت آن بیشتر است و هرقدر وجود آن ضعیف تر باشد از میزان معلومیت آن کاسته می شود. نفس برای ادراک هر معلومی در مرتبه همان معلوم با آن متحد می شود.

27 بهمن 1396

عشق به عقل

فلسفه را از دیرباز دوست داشتن دانش یا همان عشق به دانایی گفته‎اند، اما آنچه عملاً در پیکره‎ی فلسفه در شکل تاریخی و رسمیش می‎یابیم بیشتر انحلال اولی (عشق) در دومی (دانایی) است؛ وانگهی، جهت‎گیری کلی در تاریخ فلسفه گویی همین حرکت به سوی دانایی (و در قرن‎های اخیر علم) بوده است. شاید یکی از معنادارترین نمونه‎های این امر را بتوان در اندیشه‎ی هگل ملاحظه کرد، جایی که قرار است فلسفه به مقام دانش برسد، یعنی جایی که فیلوسوفیا (دوست داشتن دانش) قرار است به سوفیا (دانش) بدل شود یعنی به دانش و نه صرفِ دوست داشتنِ آن، چنین چیزی مسئله‎ی کانونی و خط راهنمای هگل است

27 بهمن 1396

  • تعداد رکوردها : 243

    مقایسه راه حل مساله «شر» از دیدگاه ملاصدرا و علامه طباطبایی با توجه به وجود رابط و مستقل

    مساله «شر»، که به صورت قرینه ای و منطقی مطرح شده و به آموزه های دینی جرح و نقد وارد نموده، دست مایه انتقادی قوی علیه اعتقادات دینی شده است؛ دین پژوهان تلاش کرده اند تا با ارائه آرا خود به انتقادها پاسخ دهند؛ صدرا و علامه طباطبایی شرور را امری عدمی دانسته و معتقدند که شرور تحقق عینی نداشته و تمام امور خارجی خیر هستند. ولی براساس وجود رابط و مستقل بین نظریه علامه و صدرا تفاوت اساسی وجود دارد؛ زیرا از منظر صدرا به وجود رابط دو نظر می توان افکند، نظری استقلالی و نظری ربطی. در منظر صدرا، وجود رابط دارای ماهیت بوده و منشا شر است و ماهیت ثانیا و بالعرض موجود می باشد و از این طریق شر نیز ثانیا و بالعرض موجود است. از منظر علامه طباطبایی موجودات در خارج همه حیثیتشان تعلق و ربط است و وجودات رابط ماهیت نداشته و تنها ذهن می تواند با توجه و التفات، رابط را مستقل دیده و از آن مفهوم ماهیت انتزاع کند. پس شرور که حاصل از ماهیت هستن، نیز امری ذهنی خواهند بود.

    27 بهمن 1396

    روشنفکری و خودکامگی گفتار سیداحمد فردید پیرامون «الحاد در اسماء»

    در این گفتار که برگرفته از بحث «الحاد در اسماء» متفکر فقید استاد فردید است، بحث را از مسأله تعبد و بندگی آغاز می کند و توضیح می دهد که هر تعبدی مستلزم «اختیاری» و هر اختیاری مستلزم «تعبدی» است. این تعبد و اختیار تاریخی است، یعنی زمانی ممکن است معبود انسان اسماء حسنای الهی باشد و انسان به حضرت حق و اسماء حسنای او پناه ببرد و از او یاری بجوید و زمانی هم هست که الحاد در اسماء حسنی پیش می آید و انسان به نفس اماره خود پناه می برد و از شیطان یاری می جوید. این بندگی نفس و التجاء به شیطان، به معنی فردی و جمعی در دوره جدید تمامیت و موضوعیت پیدا کرده است. از اینجا می توان گفت که در هر دوره انسان نسبت بی واسطه با اسمی دارد که دانسته و ندانسته مظهر آن است و به آن اسم پناه می برد. یعنی زمانی انسان توجه کامل دارد که مقام کبریایی، برتری، جباریت و صمدانی از آنِ حضرت حق است و زمانی می رسد که دانسته و نادانسته چنان عمل می کند که گویی خودش برتر است، خودش مقام کبریایی و جباریت دارد، خودش تام و تمام است و این استکبار به معنی جدید و مضاعف لفظ است. خودپرستی و دیگرپرستی و غفلت از پرستش و تعبد حق، حوالت تاریخی انسان خودبنیاد جدید است.

    27 بهمن 1396

    اختصاص امامت به ولایت معنوی

    برخی از اهل تصوف که اکثر ظواهر نصوص دینی را با نگره تصوف و عرفانی با گرایش خاص خود تفسیر و تأویل می کنند، نصوص امامت را نیز با چنین رویکردی تأویل نموده اند، آنان امامت را نه در رهبری سیاسی و اجتماعی بلکه در امور معنوی و طی راه طریقت و اخبار از معارف و اسرار غیبی تفسیر کرده اند. محی الدین عربی خلیفه را به دو نوع یکی خلیفه از طرف خداوند و دیگری خلیفه از طرف پیامبر تقسیم می کند، اولی غیرقابل نصب و دومی را قابل نصب وصف می کند اما تأکید می کند که رسول خدا از دنیا رحلت فرمود در حالی که برای خلافت پس از خود برای احدی نصی نداشت. وی چنین تعلیل می کند که پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) می دانست در میان امت کسی هست که خلافت را از پروردگارش اخذ نماید

    20 بهمن 1396

    نقدی بر خوانش عبدالکریم سروش از پسامدرنیته؛ سمفونی ناموزونِ طبلِ پوپر و چنگِ هابرماس

    به باور سروش، ما نیز باید به نقد هرچند ظالمانه ی فرهنگ خود اقدام کنیم و همانند هابرماس حتی به «نقدِ نقد» نیز دست یابیم. وی با یافتن مصداقی از اندیشه های هابرماس در اشعار مولانا، بر آن است که «نفیِ نفی» مولانا می تواند نسخه ای بومی برای نقد سنت باشد. روی آوردن عبدالکریم سروش، به عنوان یکی از روشن فکران نسل چهارم ایرانی، به کارل ریموند پوپر، برآیند یک گسست و شکست ایدئولوژیک بود. پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و غروب آفتابِ جهان تابِ مارکسیسم ـ لنینیسم، روشن فکری ایران نیز از بار چپ خود تهی شد و بازمانده های روشن فکری مارکسیست، به دوران پیشین خود، یعنی دل بستگی به غرب و حاکمیت سیاسی آن بازگشتند

    30 دی 1396

    • تعداد رکوردها : 197

    عوامل كسب توفيق توبه

    عوامل كسب توفيق توبه محمد باقر پور شكيب انسان به طور طبيعي در مسير حركت كمالي خويش در بهترين وضعيت، دچار خطاها و اشتباهاتي مي شود كه كمترين آنها، عدم بهره گيري از تمام ظرفيت ممكن و استعداد هاي خدادادي خود مي باشد. از اين رو، بازگشت به مسير و بهره مندي از تمام ظرفيت و استعدادها، امري ضروري است كه اين مهم تنها به توفيق الهي و فضل و رحمت وي شدني است؛ زيرا زماني انسان مي تواند به داوري و ارزش گذاري بپردازد كه موقعيت خود و هدف را به خوبي درك كند و احاطه علمي و كامل داشته باشد. اينجاست كه پيش از هر بازگشت و توبه انساني، توبه خداوندي، خود را نشان مي دهد. به اين معنا كه پيش از اين كه انسان موقعيت خود را ارزيابي كند، اين خداوند است كه به سوي بنده نظر مي كند و به او عنايت ويژه اي مي كند تا موقعيت خود را دريابد. در اينجا پيش از هر توبه انساني، توبه خداوندي وجود دارد كه فراهم كننده بيداري و هوشياري و بازگشت به سوي مسير اصلي و بهره مندي از تمام ظرفيت و امكانات مي باشد. نويسنده در اين مطلب بر آن است تا بر اساس آموزه هاي قرآني، شرايط توفيق توبه و آثار و پيامدهاي آن را تبيين و تحليل كند. با هم اين مطلب را از نظر مي گذرانيم.

    21 اسفند 1395

    سلوک و عرفان از ديدگاه ملا صدرا

    سلوک و عرفان از ديدگاه ملا صدرا عرفان درجات و مراتب بسياري دارد . برخي عارفان جامع علوم ظاهر و باطن بوده و برخي از علوم ظاهري بهره اي نداشته اما به خاطر عمل صالح و نورانيت و اخلاص در عمل به مراتبي از معرفت رسيده اند . مثلا مرحوم سيد هاشم حداد از شاگردان برجسته مكتب عرفاني مرحوم قاضي فردي آهنگر بوده كه علوم ظاهري را تحصيل نكرده بود اما در توحيد و معرفت مقامي شامخ و عالي داشته است . بهترين الگوي عملي براي سير و سلوك الهي عالمان عار ف بزرگي مانند حضرت امام خميني ره و علامه طباطبايي ره و بزرگاني از اين قبيل مي باشند كه جامع علوم ظاهر و باطن بوده اند . اين نوشتار به بررسي عوامل مؤثر در كمال انسان از منظر ملاصدرا مي پردازد؛ اما پيش از بيان اين امور، به عنوان مقدمه، چهار مسئله ديگر را بررسي مي كند كه عبارت اند از: نحوة تأثير عمل در وصول به كمال، لزوم اخلاص در اعمال، جايگاه و مراتب اعمال و لزوم استاد. عواملي كه ملاصدرا در دستيابي به كمال نهايي انسان از آنها سخن گفته است عبارت اند از: تنبه، اراده، رياضت هاي شرعي، علوم و معارف الهي، توجه به خداوند و قطع توجه از غير، عشق و محبت الهي، ذكر و تفكر.

    21 اسفند 1395

    راه هاي تخليه و تحليه نفس

    راه هاي تخليه و تحليه نفس حبيب حسيني هر كسي پيش از آن كه خويش را به صفات كمالي بيارايد، مي بايست خانه از اغيار خالي دارد. از اين رو تخليه پيش از تحليه از مهم ترين مسايل در مسير سلوك الهي و متاله شدن دانسته شده است. بسياري از مردم مي كوشند تا پيش از تصفيه نفس و ايجاد فضا و بستري مناسب و پاك، خانه وجود خويش را به صفات كمال بيارايند و در اين راه بسيار تلاش مي كنند ولي به سبب آن كه تصفيه باطني نداشته اند، با مجموعه اي از متناقضات رو به رو مي شوند و در عمل از آن همه تلاش، بسيار كم تر سود مي برند. براي اين كه انسان بهره اي كامل و تمام از تلاش هاي خويش ببرد، مي بايست نخست پيش از تحليه به تخليه اقدام نموده و جان و ظرف كمالي خويش را از هرگونه اغيار پاك كند. اينجاست كه نقش تصفيه نفس و ارزش و جايگاه آن به خوبي روشن مي شود. براي دست يابي به اين مهم مي بايست از تقوا و تزكيه نفس به عنوان دو عامل مهم جارو كردن جان از اغيار ياد كرد. نويسنده در اين مطلب بر آن است تا با استفاده از آيات قرآن، ضرورت بهره گيري از تقوا و تزكيه را مورد بررسي قرار دهد كه با هم آن را از نظر مي گذرانيم.

    21 اسفند 1395

    راهکارهای قرآنی دست يابی به دانش رشدی

    راهکارهای قرآنی دست يابی به دانش رشدی خلیل منصوری دانش از مقولات تشکيکي و داراي مراتب است. همان گونه که دانش گونه هاي متفاوتي دارد که ارتباط تنگاتنگي به روش ها و اهداف دست يابي به دانش پيدا مي کند، از جنبه ديگر نيز داراي مراتب تشکيکي است. به اين معنا که هر انساني مي کوشد تا نسبت به خود و محيط بيروني شناخت و آگاهي به دست آورد. ابزارهاي شناختي مانند حواس و قلب و عقل در انسان اين امکان را به وي مي دهد که به شناختي که مي خواهد دست يابد.

    21 اسفند 1395

    • تعداد رکوردها : 54

    حاکمیت دین اسلام در قرآن

    اندیشۀ تشکیل حاکمیت جهانی از گزینه هایی است که همۀ شرایع درصدد تبیین اصول و ساختار آن بوده و به صورت جدی بر روی آن فعالیت می کنند و رشد و تسریع روزافزون ارتباطات، چنین امری را به یک موضوع جدّی و ضروری تبدیل کرده است. دین اسلام تنها دینی است که توحید واقعی و حقیقی را تبلیغ می کند، در حالی که یهودیت با تحریف و تغییر احکام شریعت حضرت موسی(ع)و مسیحیت نیز با ترک شریعت حضرت عیسی(ع)از توحید دور افتاده و در ردیف مشرکان درآمده اند، در نتیجه از ادارۀ زندگی فردی و اجتماعی انسان عاجز هستند. دین اسلام به عنوان آخرین دین الهی، ضمن تصدیق تورات و انجیل اصلی، ناسخ احکام و آموزه های آن ها بوده و برخی را حذف و برخی دیگر را تکمیل نموده است و در واقع ظرفیت اعتبار شرایع دیگر با ظهور اسلام پایان پذیرفته و دین اسلام تنها دینی است که می تواند در تمام جهان حاکم شده و زندگی انسان را در همۀ ابعاد اداره کند

    30 آبان 1396

    بررسی تفسیر اهل سنت از آیۀ ارتداد و ارتباط آن با امام مهدی(عج)

    آیۀ ارتداد مائده: 54( در نظر برخی مفسران اهل سنت، در مبحث خلافت جایگاهی ویژه دارد و یکی از مستندات اصلی آنان در اثبات خلافت ابوبکر و دیگر خلفاست، تا جایی که فخر رازی این آیۀ شریفه را قوی ترین دلیل بر صحت امامت و خلافت ابوبکر می داند. او با همین پیش فرض دلالت آیۀ بعد _ یعنی آیۀ ولایت _ را بر امامت حضرت علی ع)باطل اعلام می کند. اما از دیدگاه شیعه این آیۀ شریفه با ابوبکر و مبارزۀ او با اهل رده ارتباطی ندارد و اوصاف ذکر شده در آیه بر او و اصحابش تطبیق نمی کند. این آیه، مفهومی کلى و جامع را بیان مى‏کند که امام على و امام مهدی ع) به همراه اصحابشان مصداق هاى کامل آن هستند.

    26 آبان 1396

    تربیت حماسی، الگوی تربیت مهدوی

    تنها الگوی تربیتی برای ساختن انسان منتظر و زمینه ساز ظهور، الگوی «تربیت حماسی» است. به عبارت دیگر تربیت حماسی، الگوی جامع تربیت مهدوی است؛ زیرا عصر غیبت، عصر ظهور بلاها و مشکلات است و هر کسی نمی تواند با ابتلائات بزرگ آخرالزمان روبه رو شود و کبریت احمر بماند، بلکه نیازمند الگویی ویژه و متفاوت است که بتواند ویژگی هایی که معصومان(ع) برای مؤمنان عصر غیبت و یاران امام زمان(عج) بیان کرده اند را دربر بگیرد. از آن جا که صدر و ساقۀ آموزۀ مهدویت با حماسه و مجاهدت، صلابت و ایثار و شور و شعور گره خورده است، باید چگونگی انتظار، زمینه سازی ظهور و آمادگی برای درک حضور، براساس الگوی حماسه و حماسه سازی شکل گیرد.

    20 آبان 1396

    چگونگی طرح وکلا در منابع امامی دورۀ غیبت صغرا(2)

    با بررسی منابع شیعی عصر غیبت صغرا، درمی یابیم که این دسته از منابع، نسبت به شبکۀ وکالت و خصوصاً وکلای اربعه توجه ویژه ای نداشته اند و در موارد بسیاری حتی نامی از وکلا به میان نیاورده اند. شاید این امر، برآمده از فضای سیاسی آن عصر باشد؛ جوّی که به شدت علیه شیعیان غلیان پیدا کرده بود و حکومت عباسی را علیه شیعیان تحریک می‏کرد. از جمله عوامل تحریک‏کننده می‏توان به قیام صاحب زنج، قرامطه، تشکیل حکومت های شیعی علویان در طبرستان و فاطمیان در مصر اشاره کرد. این عوامل سبب شد که عالمان امامی آن عصر مجبور به استفاده از راهکار تقیه شوند، به طوری که این پدیده حتی در منابع امامی آن دوره و تعاملات بین وکلا و علمای امامی نیز اثر گذاشت. از این رو شایسته است نخست تاریخچه ای از سازمان وکالت ارائه شود، سپس فضای سیاسی عصر غیبت صغرا ترسیم گردد، آن گاه منابع امامی آن دوره جداگانه مورد بررسی قرار گیرد. در پایان به این نتیجه اشاره می شود که منابع امامی توجه بسیار اندکی به سازمان وکالت داشته اند که این امر متأثر از فضای تقیۀ حاکم بر آن دوره بوده است؛ فرضیه ای که نویسندۀ این پژوهش، می کوشد آن را اثبات کند.

    24 مهر 1396

    • تعداد رکوردها : 171
  • پربيننده ترين مطالب

  • آخرین مطالب

 
 
 

حدیث

 

امام جواد عليه ‏السلام : مَنْ زارَ عَمَّتى بِقُم فَلَهُ الجَنَّةُ

كسى كه عمّه‏ ام را در قم زيارت كند او اهـل بهشت است.

سفينة البحار: ج2 ،ص376