• فلسفه

  • کلام

  • اخلاق

  • مهدويت

رابطه فلسفه اگزیستانس با هنر، ادبیات و روان شناسی

اگزیستانسیالیسم هرچند ابتدا بصورت یک مکتب فلسفی و با مفاهیم خاص ظهور و بروز پیدا کرد، اما بعدها این فکر شیوع پیدا کرد و در عرصه های دیگ نیز خود را نمایان کرد. آنچه در این مقاله می خوانید گزارشی از همین شیوع پیدا کردن اگزیستانسیالیسم در علوم دیگر مثل هنر و روانشناسی است. با ما همراه باشید.

4 آذر 1397

تاریخ اندیشه

فلسفه در طول تاریخ بشریت، همواره به مثابه مادر علوم معرفى شده است. فلسفه پس از آن که در مباحث سه گانه اصلى اش، یعنى ماوراء الطبیعه، معرفت شناسى و ارزش شناسى شمارى از قضایاى مرتبط و نامرتبط مورد بحث قرار گرفت، مبحث معرفت شناسى از آن جدا شد و به علوم متعددى تبدیل گردید که موضوعش روش هاى مختلف پژوهش بود، و سپس مبحث ارزش شناسى از آن جدا شد و به شکل علمى مستقل با نام علم اخلاق در آمد، اما با ظهور علم الاجتماع، فلسفه سیاسى به میراثى سنتى تبدیل شد و جامعه انسانى بیش از آن که مبتنى بر نظریه پردازى باشد، مبتنى بر تحلیل شد.

30 آبان 1397

گزارش انتقادی نظام فیض از دیدگاه فیلسوفان مسلمان

کتاب نظام فیض از دیدگاه فیلسوفان مسلمان، نوشته ی دکتر عین الله خادمی، که اخیراً از سوی انتشارات دانشگاه تربیت دبیر شهید رجائی به چاپ رسیده، به بیان دیدگاه های فیلسوفان شاخص اسلامی چون فارابی، ابن سینا، شیخ اشراق، ملاصدرا و علامه طباطبایی در باب فیض الهی و نحوه پیدایش کثرت در عالم می پردازد. مباحث کتاب در شش فصل تنظیم شده است. فصل اول به پیشینه بحث پرداخته و در ادامه دیدگاه هر فیلسوف به نحو مجزا در هر یک از فصول مورد بررسی قرار می گیرد. در این مقاله سعی شده تا ضمن معرفی اجمالی مباحث کتاب، به نقد برخی از دیدگاه های نویسنده پرداخته شود.

23 آبان 1397

کاستی های هستی و چیستی

می دانیم که قاعده «اصالت وجود» یکی از مهم ترین نوآوریهای حکمت متعالیه به شمار می رود که با نادیده انگاشتن آن، تعالیم صدرایی نه به درستی فهم می شود و نه مقبول اندیشمندان واقع می گردد. در این راستا فهم این قاعده و تفسیرهای مختلفی که در طول این چهار قرن از سوی شارحان کلمات صدرا صورت پذیرفته، اهل دقت را به تأملات جدی تری پیرامون مبادی تصوری و تصدیقی آن فرا می خواند، خصوصاً وقتی نیمه دوم این قاعده (اعتباریت ماهیات) مورد کنکاش و مداقه علمی قرار گیرد. هستی و چیستی در مکتب صدرایی عنوان مجموعه ای است که حاصل تحقیقات، تأملات و گفتارهای فلسفی استاد غلام رضا فیاضی در جمع عده ای از اهل معقول و علاقه مندان به مباحث فلسفه اسلامی در باب قاعده یاد شده می باشد. این کتاب که تحقیق و نگارش آن توسط دکتر حسین علی شیدان شید صورت پذیرفته، در عین حال که از مطالب متنوعی برخوردار است، با نظم و ترتیب خاصی به تحلیلی نو از مباحث «اصالت وجود» می پردازد. بی شک این همت عالی و ممارست ها در فهم مفاهیم و دقایق فلسفی سبب پیدایش بستری نو در جهت رشد بیش از پیش فلسفه در محافل حوزوی و دانشگاهی ما خواهد شد. همچنین نقد و بررسی این گونه مجموعه های تحقیقی نیز - که حاصل ساعت ها مباحثه اندیشمندان است - می تواند راهکارهای نوینی در پیش روی فعالان این عرصه برای احیای نو آوری در تفکر فلسفی و خروج از تعصب، جمود فکری و رفع کاستی ها فراهم سازد.

16 آبان 1397

  • تعداد رکوردها : 268

    چگونه از عقاید احمقانه بپرهیزیم؟

    برتراند آرتورویلیام راسل (زاده ۱۸ می ۱۸۷۲ – درگذشته ۲ فوریه ۱۹۷۰). ریاضیدان، منطق دان و فیلسوف بریتانیایی بود که آثارش در مورد تحلیل منطقی، فسلفه در قرن بیستم را تحت تاثیر قرار داد. برتراند راسل که موفق به کسب جایزه نوبل نیز شد، در گفتاری کوتاه با عنوان «چگونه از عقاید احمقانه بپرهیزیم؟»، به روشنی به آسیب شناسی آفات تعصب، جزم و جمود، پیشداوری و ... در باورهای آدمی می پردازد. برای پرهیز از انواع عقاید احمقانه ای که نوع بشر مستعد آن است، نیازی به نبوغ فوق بشری نیست. چند قاعده ساده شما را اگر نه از همه خطاها، دست کم از خطاهای ابلهانه باز می دارد.

    4 آذر 1397

    جهان شمول بودن تورات

    بنی اسرائیل برتری ذاتی بر سایر ملل ندارند تا به سبب آن شایسته لطف و مرحمت ویژه الهی شوند، بلکه تا زمانی که فرمان های تورات را گردن می نهند مقام و منزلت خود را حفظ خواهند کرد و در غیر این صورت جایگاه خود را از دست خواهند داد. برخی از دانشمندان یهود میان برگزیدگی بنی اسرائیل و عمل آنها به تورات رابطه تنگاتنگی قائل اند. به نظر آنها، بنی اسرائیل برتری ذاتی بر سایر ملل ندارند تا به سبب آن شایسته لطف و مرحمت ویژه الهی شوند، بلکه تا زمانی که فرمان های تورات را گردن می نهند مقام و منزلت خود را حفظ خواهند کرد و در غیر این صورت جایگاه خود را از دست خواهند داد. از طرفی، آنها تورات را از آن بنی اسرائیل نمی دانند، بلکه معتقدند تورات برای تمام بشر آمده است، لذا گفته اند: « هر جمله ای که از سوی خدای قادر مطلق گفته می شد، به هفتاد زبان به گوش می رسید». همین مضمون در برشیت ربا نیز آمده است: « موسی تورات را به هفتاد زبان شرح می داد ». از این جملات و نظایر آن جهان شمولی یهودیت استفاده می شود. در باب هجدهم سفر لاویان نیز آیه ای وجود دارد که بر این نکته مهم دلالت دارد: « پس فرایض و احکام مرا نگاه دارید، که هر آدمی که آنها را به جا آورد ، در آنها زیست خواهد کرد». در اینجا تعبیر «هر ادمی » به کار رفته است نه هر کاهن، لاوی یا اسرائیلی که این خود دلیل بر جهان شمولی یهودیت است. در تفسیر این آیه آمده است « اگر یک غیریهودی فرمان های تورات را به جا آورد ، او با کاهن اعظم برابر خواهد بود». حتی قربانی هایی که در معبد بیت المقدس تقدیم می شد برای سلامتی و سعادت نوع بشر بود »

    30 آبان 1397

    برگزیدگی به مثابت موهبت الهی(3)

    برخی معتقدند در سراسر تورات آیه ای نمی توان یافت که دلالت داشته باشد خداوند از میان تمام اقوام جهان قوم یهود را برگزیده است، بلکه به عکس آیاتی را می توان یافت که صراحتا می گویند خداوند قوم یهود را از بین اقوامی که در آن سرزمین خاص زندگی می کردند برگزید. حتی آیه ای که معمولا از آن اسفاده انحصارگرایانه می شود، ظهور در خلاف آن دارد.

    23 آبان 1397

    برگزیدگی به مثابت موهبت الهی(2)

    برخی معتقدند در سراسر تورات آیه ای نمی توان یافت که دلالت داشته باشد خداوند از میان تمام اقوام جهان قوم یهود را برگزیده است، بلکه به عکس آیاتی را می توان یافت که صراحتا می گویند خداوند قوم یهود را از بین اقوامی که در آن سرزمین خاص زندگی می کردند برگزید. حتی آیه ای که معمولا از آن اسفاده انحصارگرایانه می شود، ظهور در خلاف آن دارد.

    16 آبان 1397

    • تعداد رکوردها : 219

    آداب اجتماعی از منظر کتاب «اصول کافی» (قسمت چهارم)

    مردمِ هر جامعه ای در محیط زندگی شان، خود را به رعایت قوانین اجتماعی ملزم می کنند. پُر واضح است که انجام این قوانین، متضمن امنیت، آرامش و رفاه نسبی است. مردمی که به ترک بدی ها و انجام خوبی ها عادت کرده اند، با امنیت زندگی می کنند و دربارۀ آیندۀ خود و فرزندانشان دغدغه ای ندارند؛ لذا دین مبین اسلام با در نظر گرفتن عوامل و موانع سعادت دنیا و آخرت مردم، بهترین و جامع ترین برنامه ها را در قالب اوامر و نواهی تدوین کرده و در اختیار مردم قرار داده است که عمل به آن ها، عاقبت نیک و سعادت را در پی دارد.

    30 آبان 1397

    چیستی تعصب و راه برون رفت ان

    يكي از بزرگ ترين و مهم ترين نعمت هايي كه خداوند به انسان ارزاني داشته و در قرآن از آن ياد نموده است، قدرت بيان و سخن گفتن است تا بتواند آنچه را در دل دارد، بروز دهد و عواطف و احساسات و مقاصد خود را با سخن گفتن ابراز كند.از اين رو، واژگاني كه هر انساني در سخنان خود به كار مي برد، از اهميت بسياري برخوردار است؛ زيرا از طرفي، نوع به كارگيري واژگان، بيانگر شخصيت گوينده است و از طرف ديگر بيانگر عواطف و احساسات و مقاصد او است و فهم شنونده نيز در گرو فهميدن معناي واژگاني است كه گوينده سخن به كار برده است، اما گاهي واژگاني در گفتگوهاي بين مردم به كار مي رود كه چند معنا را به ذهن مي آورد و گاه معناي آن روشن نيست.بدين جهت عده اي از لغت دانان در انديشه ي جمع آوري لغات و بررسي معاني آنها بوده و كتب لغت چندي را فراهم آورده اند. يكي از الفاظي كه در بين مردم رواج دارد، كلمه تعصّب است كه به علت روشن نبودن معناي آن، گاه سبب بدفهمي را فراهم مي آورد و يا عده اي آن را در جهت مقاصد خود براي كوبيدن انديشه هاي مخالف به كار مي برند، به ويژه دين داران و دين مداران با ايمان را با به كار بردن كلمه ي متعصب در نزد ديگران، افرادي بي منطق و خشك مقدس مي نمايانند و حال آن كه تعصب با دينداري ميانه اي ندارد؛ هر چند ممكن است برخي دينداران بر عقيده ي خود تعصب بورزند، اما اين تعصب ربطي به آموزه هاي ديني ندارد همچنان كه چه بسا افرادي در بي ديني خود تعصب بورزند و يا بر عقايد خرافي خود، همچون نحسي روز سيزده نوروز پافشاري نمايند.

    23 آبان 1397

    آرامش روانی در سایه ی ایمان

    حالت «اطمینان قلبی» و «ایمان ویژه» که هر گونه شک، دودلى، ترس و وحشت را از انسان دور مى‏سازد و او را در برابر حوادث سخت و پیچیده، ثابت قدم مى‏گرداند. در قرآن سوره ی مبارکه ی فتح، با عنوان خاص «سکینه» از آن یاد شده است. در قرآن مجید مى‏خوانیم: «هُوَ الَّذِی أَنْزَلَ السَّکِینَةَ فِی قُلُوبِ الْمُؤْمِنِینَ لِیَزْدادُوا إِیماناً مَعَ إِیمانِهِمْ»؛ او کسى است که «سکینه» را در دل هاى «مؤمنان» فرو فرستاد، تا ایمانى بر «ایمان» آن ها افزوده شود. موهبتى الهى و آسمانى که در سایه آن، انسان توانایی دارد که مشکل‏ترین حوادث را در خود هضم نماید و یک دنیا آرامش و ثبات قدم در باطن خود احساس کند. اشاره قرآن به اینکه نزول این آرامش و سکینه در قلب های مؤمنان و این که برای افزایش «ایمان» آن هاست و منافقان و آن ها که طالبان دنیا هستند سهمى از این «سکینه» و «آرامش» ندارند، نمایانگر این است که تنها این موهبت، نصیب افراد با ایمان مى‏شود. در مقاله حاضر، به اشاراتی از مفسرین بزرگ، عارفان و محققان بلند مرتبه در خصوص آیه ی چهارم «سوره فتح» در مورد مبحث «سکینه»، «ایمان» و «مراتب ایمان» می پردازم. «سکینة» از ماده سکون است که خلاف حرکت است و این کلمه در مورد سکون و آرامش قلب استعمال مى‏شود کلمه «سکینه» از ماده سکون است که خلاف حرکت است و این کلمه در مورد سکون و آرامش قلب استعمال مى‏شود و معنایش قرار گرفتن دل و نداشتن اضطراب باطنى در تصمیم و اراده است؛ هم چنان که حال انسان حکیم این چنین است (البته منظور ما از حکیم، دارنده حکمت اخلاقى است) که هر کارى مى‏کند با عزم مى‏کند و خداى سبحان، این حالت را از خواص ایمان کامل قرار داده و آن را از مواهب بزرگ خوانده است‏.

    16 آبان 1397

    اخلاق زيست محيطي در حکمت متعاليه

    اگر بخواهيم ابعاد « اخلاق زيست محيطي » را بررسي نماييم بايد آن را زير مجموعه ي اخلاق زيستي بشمار آوريم، بنابرين پيش از ورود به اين حوزه لازم است نگاهي مختصر به اخلاق زيستي داشته باشيم. اصطلاح اخلاق زيستي مطابق نظر رنسلر پاتر در معناي « علم بقا » براي اشاره به حوزه يي بکار ميرود که هدف آن حفظ زيست کرده زمين و در نتيجه بقاي انسان و بهبود کيفيت زندگي او مي باشد. اخلاق زيستي از نظر پاتر « رشته يي است که دانش زيست شناختي را با دانش نظام ارزشهاي انساني ترکيب مي کند » تا پلي ميان علوم تجربي و انساني بسازد که به انسانيت براي بقا تداوم و بهبود وضع جهان کمک کند. مطابق اين تعريف، اخلاق زيستي شامل مفهومي گسترده است که همه ي مسائل اخلاقي، اجتماعي، سياسي و... که بنحوي با علوم زيستي از جمله علوم زيست محيطي همپوشاني دارد را در بر مي گيرد. از طرفي اخلاق زيستي خود براساس تعريف « دائرة المعارف اخلاق عملي » اخلاق کاربردي (کاربستي) محسوب مي شود، از اين لحاظ که به بررسي موضوعات اخلاقيي مي پردازد که در زمينه فعاليتهاي واقعي بروز مي کنند يا انتظار بروز آنها ميرود. بنابرين، جهت روشنتر شدن موضوع مورد بحث يعني « اخلاق زيست محيطي در حکمت متعاليه » ابتدا لازم است به بررسي مطالعات اخلاقي سامان يافته در اين زمينه اشاره کرده و سپس ابعاد اخلاق کاربردي را بررسي نماييم. بر اين باوريم که بررسي ابعاد مسائل اخلاقي مي تواند ما را به موضوع مورد بحث رهنمون کند و در اينباره مي توان به سه حوزه اخلاق اشاره کرد: « اخلاق توصيفي »، « اخلاق هنجاري » و « اخلاق تحليلي » (فرا اخلاق)

    9 آبان 1397

    • تعداد رکوردها : 70

    اگزیستانسیالیسم و اندیشه مهدویت

    فرهنگ وحیانی اسلام و از جمله اندیشه مهدویت هموراه در حوزه های انسان شناسی، جامعه شناسی و... نقش اساسی داشته است و می تواند به پرسش های مردم هر عصری در این عرصه ها پاسخ دهد. یکی از مسائل اساسی در عصر حاضر طرح پرسش هایی انسان شناسانه است که براساس آن، نحله ها و مکتب های فکری بسیاری تحقق یافته؛ از این رو می توان با بهره بردن از فرهنگ اسلامی، تئوری ها و تزهای مناسبی درباره انسان شناسی مطرح کرد و مکتب های فکری ناهم آهنگ با فطرت بشر را به چالش کشاند. در این نوشتار یکی از آموزه های مهم اسلام؛ یعنی اندیشه مهدویت با یکی از مهم ترین مکتب های انسان شناسی معاصر؛ یعنی اگزیستانسیالیسم، ارزیابی و تقابل های آنها با یک دیگر بررسی شده است. با این وجود گستردگی فلسفه ها و فیلسوفان اگزیستانسیالیست ها به حدی است که بررسی دیدگاه های اساسی همه آنها فراتر از یک مقاله و کتاب است. بنابراین، در این نوشتار بر آن هستیم مفاهیم اساسی مورد اتفاق برخی از مهم ترین تأثیرگذاران فیلسوفان وجودی همانند کی یرکگور، مارسل، ساتر و یاسپرس را بررسی و در موارد ممکن با اندیشه مهدویت مقایشه نماییم.

    4 آذر 1397

    تاریخ دوره قاجار وتألیفات درباره مهدویت

    با بررسی تألیفات اندیش مندان وبزرگان هر عصر، می توان موضوعات مورد توجه قرار گرفته آن عصر را دریافت چرا که در هر مقطعی از تاریخ به جهت اوضاع وشرایط حاکم بر آن مقطع، برخی موضوعات مورد توجه مؤلفان قرار گرفته ورشته تألیفات آنان را به سمت خود کشانده است وعصر قاجار نیز از این امر مستثنی نبوده وبا اندکی تأمّل در سمت وسوی تألیفات این عصر می توان به خوبی دریافت که موضوع مهدویت به جهت بروز اندیشه های انحرافی در ایران وسایر بلاد اسلامی از مباحث مهم ومورد توجّه اندیش مندان مسلمان اعم از شیعه وسنی بوده که کثرت کتب تدوین شده درباره مهدویت در عصر قاجار خود گویای این حقیقت می باشد که این نوشتار در صدد بیان همین مهم می باشد.

    30 آبان 1397

    دیدار با امام عصر (علیه السلام) وتوقیع علی بن محمد سمری

    موضوع دیدار با امام عصر (علیه السلام) در دوران غیبت، از مهم ترین موضوع های بحث مهدویت است. با مراجعه به منابع روایی وکتاب های بزرگان شیعه درمی یابیم بحث وگفت وگو درباره دیدار با امام عصر (علیه السلام) در بین شیعیان از نخستین زمان امکان آن، یعنی تولد حضرت، متداول بوده است. وقوع دیدار با امام عصر (علیه السلام) در غیبت کبری مورد اتفاق همه اندیشمندان شیعه است وهیچ یک از آنان به طور مطلق این مسئله را رد نکرده اند. یکی از اشکال های معروف مطرح شده در موضوع دیدار با امام زمان (علیه السلام) توقیع صادر شده از طرف امام برای نایب چهارم مرحوم علی بن محمد سمری است. در این تحقیق ضمن بحث درباره سند ودلالت این توقیع، ثابت می شود سند این توقیع ضعیف است وبرای استناد ورد دیدارها حجیت ندارد. در صورت پذیرش حجیت آن، دلالت توقیع تمام نیست وشامل دیدارهای مورد بحث نمی شود. با پذیرش اعتبار ودلالت توقیع نیز، دیدارهای صورت گرفته را از باب استثنا می پذیریم یا می گوییم: توقیع، خبر واحد وظن آور است وتوان معارضه با یقین حاصل از دیدارها را ندارد. افزون بر این، دیدارها دارای سندهای معتبری هستند وتوان معارضه با توقیع را دارند ودر صورت معارضه به دلیل کثرت دیدارها ترجیح با دیدارها خواهد بود ووقوع ملاقات ثابت خواهد شد.

    23 آبان 1397

    طرح اندیشه مهدویت از سوی امام باقر (علیه السلام)

    این نوشتار در ادامه مقالات گذشته وتأملی در چگونگی طرح آموزه های مهدویت از سوی امام باقر (علیه السلام) وکیفیت ارائه معارف مهدوی از سوی ایشان است؛ بیاناتی که با توجه به اهداف کلی دعوت دینی، فرصت ویژه صادقین در آموزش معارف دینی، نیازهای عصر سقوط امویان وظهور عباسیان شکل گرفته است. بررسی محورهای مورد تأکید در این بیانات وتأمل در نسبت آن ها با اهداف کلی ونیازهای هر عصر می تواند از یک سو طرح کلانی را نشان دهد که در این شکل از تعلیم وتربیت تعقیب شده است واز سوی دیگر، تأثیر تربیتی واخلاقی هر یک از آموزه های مهدوی را نمایان تر کند.این پژوهش بر تحلیل محتوایی روایات صادره از امام باقر (علیه السلام) تکیه دارد ومی کوشد با توجه به شرایط عصر صدور، آثار آموزه های مهدوی بر شیعیان را معلوم نماید؛ از این رو با تعیین محورهای مورد تأکید در سخنان آن امام، همراه با ارائه نمونه ای از آن وتأمل در نسبت این سخنان با شرایط مخاطبان، تلاش دارد به حکمت وجهت طرح هر یک از آموزه ها دست یابد. ارائه نمونه از سخنان امام باقر (علیه السلام) در این نوشتار با توجه به توضیحات مقالات پیشین، محدودتر بوده وکثرت روایات آن حضرت ما را ناچار از گزارش کلیات وپرهیز از ذکر جزئیات کرده است. از پیش فرض ها وروش های این مجموعه مقالات، پیش تر در نوشتاری دیگر گفت وگو کرده ایم. مقاله حاضر، روشنگر این سخن است که تعلیم آموزه های مهدوی در این برهه از تاریخ ائمه (علیهم السلام) افزون بر ارائه معارف مهدوی وآخرالزمانی به نکاتی مهم در تربیت مخاطبان توجه دارد ونوعی زمینه سازی برای جلوگیری از آفات بحث مهدویت وجلوگیری از انحرافات را متناسب با عصر ائمه نخستین دنبال می کند.

    16 آبان 1397

    • تعداد رکوردها : 193
  • پربيننده ترين مطالب

  • آخرین مطالب

 
 
 

حدیث

 

پيامبر خدا صلى‏ الله‏ عليه‏ و‏ آله : إنَّ فاطِمةَ بَضعَةٌ مِنّي و هِىَ نورُ عَيني و ثَمَرَةُ فُؤادي؛ يَسوؤُني ما ساءَها و يَسُرُّني ما سَرَّها و إنَّها أوَّلُ مَن يَلحَقُني مِن أهلِ بَيتي

فاطمه پاره تن من و روشنى ديده و ميوه دل من است. آنچه او را ناراحت كند مرا ناراحت مى ‏كند و آنچه شادش كند، مرا شاد مى‏ كند؛ او نخستين نفر از اهل‏بيت من است كه به من مى‏ پيوندد

الأمالى ، صدوق ، ص ۵۷۵