• فلسفه

  • کلام

  • اخلاق

  • مهدويت

مقايسه قاعده امكان اشرف ملاصدرا و اصل تكافؤ علّي دكارت

يكي از مهمترين وجوه مطالعه فلسفي، فلسفه تطبيقي يا همان تطبيق و مقايسه انديشه هاي فيلسوفان است كه بوسيله آن مي توان زواياي گوناگون انديشه هاي آنان را بدست آورد چرا كه فلسفه تطبيقي يكي از بهترين راههاي مشخص كردن و عيان كردن زواياي پنهان افكار فلسفي است و از طريق آن راه همدلي و همزباني ميان انديشه ها، جداي از تفاوتهاي جغرافيايي و غيره ميسر مي گردد. بنابرين, براي انجام اين امر ابتدا بايد از هر گونه پيشداوری و صدور احكام بدون محتوا خودداري كرد بلكه براي مطالعه تطبيقي دو انديشه، در درجه اول بايد آن دو نظام انديشه را مستقل دانست و ديگر اينكه در تطبيق دو فلسفه بايد هم وجوه اشتراك و هم وجوه اختلاف، استخراج و با هم مقايسه گردد. بنابرين مطالعه تطبيقي انديشه هاي فلسفي در درك ابعاد و نتايج ديدگاههاي فلسفي داراي اهميت خاصي است اهميت اين مسئله در روزگار كنوني از آنرو فزوني مي يابد كه انسان امروز بيشتر از انسان ديروز نيازمند گفتگو و تبادل افكار و همزباني است چرا كه براي بشر امروزي تداوم حيات فرهنگي و فكري در زندگي انزواگرايانه و انديشه جزمي بدون تعامل با انديشه هاي ديگر امكانپذير نيست از اينرو, فلسفه بمعناي تطبيق انديشه هاي نظري بنيادي بهترين امكان اين امر است. ملاصدرا بعنوان بزرگترين فيلسوف جهان اسلام كه توانست جريانهاي اصلي انديشه اسلامي را در قالب حكمت متعاليه عرضه نمايد با گذشت حدود چهار قرن از زندگي او، هنوز انديشه هاي فلسفي اش نسبت به گسترش انديشه هاي فلسفي برخي فيلسوفان غربي كمتر شناخته شده است. اين كمبود حتي در جامعه علمي و فلسفي ايران كه مركز نشر فلسفه اسلامي است مشهود مي باشد، شايد بتوان يكي از علل آن را حاشيه نويسي زياد بر آراء ملاصدرا و غفلت از نگاه منتقدانه و عقلاني به انديشه هاي او دانست. در حاليکه دربارة فيلسوفان غرب وضعيت بگونه اي ديگر است. از سوي ديگر كاستي در معرفي انديشه هاي ملاصدرا به جهان غرب باعث غفلت نسبي از او در انديشه هاي فلسفي غربي شده است در حاليكه مسائل مهمي كه وي در فلسفه طرح كرده است چون اصالت وجود، تشكيك وجود، وحدت و كثرت، حركت جوهري، مسائل نفس و غيره مي تواند منشأ طرح مطالب جديد در انديشه غربي گردد. از اينرو توجه به آراء صدرالمتألهين، خصوصاً تطبيق آن با آراء فيلسوفان برجسته غربي اهميت زيادي دارد.

22 خرداد 1397

غزالی و اسماعیلیان (2)

مروری بر فضایح الباطنیّة، مهم ترین كتاب وی در این زمینه باب سوم یكی از باب های بسیار مهم كتاب و دارای دو فصل و عنوان آن چنین است: در درجات حیله های ایشان (كه در فصل نخست شرح داده می شود) و سبب فریفته شدن بدان ها، با آنكه فسادش آشكار است (فصل دوم).

21 خرداد 1397

غزّالی و اسماعیلیان (1)

بهتر است بی هیچ گونه گفت و گوی مقدماتی درباره ی زندگی و آثار حجةالاسلام امام ابوحامد محمد بن طوسی معروف به غزّالی به بحث درباره ی جدال وی با باطنیان و آثار او در این زمینه بپردازیم و از محیط تاریخی و سیاسی و اجتماعی و دینی زندگانی وی تنها بدان بخش ها اشاره كنیم كه با مسائل موردنظر ما در رابطه ی مستقیم است. نخستین كسی كه گفت و گو در این باب را آغاز كرد، ایگناتس گلدزیهر دانشمند شرق شناس و اسلام شناس بزرگ مجارستانی است كه نخست بار به سال 1916 میلادی با یافتن نسخه ای خطی از فضایح الباطنیه غزّالی كه موزه ی بریتانیا چهار سال پیش از آن (1912) خریداری كرده بود، بخشی مهم از كتاب را انتشار داد و مقدمه ای مفید و ممتع بر آن افزود. مقدمه ی گلدزیهر دارای دو بخش است: بخش نخست درباره ی تألیف كتاب و سوابق تألیف و تصنیف در این مسأله (رد بر اسماعیلیان) است. بخش دوم آن تحلیلی است از كل مضمون فضایح الباطنیه غزّالی. وی در نخستین بخش مقدمه ی خویش از اندیشه ی «تقلید» در اسلام گفت و گو، و اشاره می كند كه همین اندیشه مركز اصلی حمله ی غزّالی به باطنیان قرار گرفته و از آن به نظریه ی »تعلیم گرفتن از امام معصوم» كه باطنیان بدان عقیده دارند گریز می زند و نه تنها تعلیم گرفتن از امام بلكه نظریه ی معصوم بودن امام و ضرورت آن را نیز مورد بحث قرار می دهد و ابطال می كند.

16 خرداد 1397

انجمن سرّی

مانند کوه ها، دِماغ مانند معادن، شکم مانند دریاها، روده ها مانند رودخانه ها، اعصاب مانند جوی ها و گوشت مانند خاک و گِل، موهای بدن مانند گیاهان است، آن جا که مو می روید مانند زمین حاصلخیز است و آن جا که مو وجود ندارد مانند شوره زار است. سمت جلو بدن انسان مانند زمین آباد و پشت او مانند زمینی خراب ... تنفّس انسان مانند باد است و گفتار او همچو رعد و صدای او نظیر صاعقه... این ها بخشی از آموزش های گروهی از دانشمندان و فیلسوفان ایرانی است که در قرن چهارم هجری دست به تشکیل انجمنی زدند. انجمن «اِخوان الصّفا و خلّان الوفا» که به صورت مختصر «اِخوان الصّفا» یا «برادران صفا» نامیده می شود. این گروه نام خود را از یکی از داستان های کلیله و دمنه گرفته اند

28 اردیبهشت 1397

  • تعداد رکوردها : 244

    مساله شر در الهیات پویشی و حکمت متعالیه

    بیشتر مباحثی که در اندیشه های فلسفی و کلامی غرب، درباره مساله شر مطرح گردیده اند، به جنبه ی نظری آن، آنگونه که در ساختار کتاب مقدس بیان شده، توجه داشته اند. این مباحث غالبا با اشاره به منطقی بودن این مساله، ناسازگار قدرت و علم مطلق خدا و رحمت واسعه او را با وجود انواع مختلف شر در عالم، چالشی جدی پیش روی مومنان دانسته اند. الهیات پویشی به عنوان جنبشی نوین در مباحث کلامی- فلسفی با بهره گیری از دیدگاه های فلسفی وایتهد و پیروان او در مکتب شیکاگو، با ارائه ی تبیین و توصیفی یکسره متفاوت از تبیین سنتی مطرح در ادیان، به نوعی با تغییر دادن با پاک کردن صورت مساله مورد بحث، سعی در یافتن راه حلی برای پاسخ گویی به مساله شر داشتند. شباهت برخی از اصول و مبانی فلسفی و طبیعی این دیدگاه با دیدگاه فلسفی و کلامی حکمت متعالیه صدرایی، پژوهش در مقایسه تلاش های فلسفی هر یک از این دو مکتب در یافتن راه حلی برای برون رفت از دشواری مساله شر را پژوهشی جدی و نوین در حوزه ی مسائل کلامی جدید نشان می دهد. از آن چه در این جستار در پی واکاوی آن هستیم، مقایسه و ارزیابی راه حل های الهیات پویشی و حکمت متعالیه برای برون رفت از دشواری مساله شر است.

    16 خرداد 1397

    سرّ هیبت انگیز تجربه ی دینی از دیدگاه «رودلف اتو»

    تا سال های سال، آن چه کانون مبحث خداشناسی را تشکیل می داد، تاکید بر برهان ها و معیارهای عقلانی بود. اثبات وجود و خصایل ذات باریتعالی، به خصوص از طریق پیمودن طرق استدلال های عقلانی باب بود و رواج داشت. نزد علمای مسلمان و نیز بر بستر فلسفه ی غرب، آن چه رسمیت داشت، عقل گرایی در وادی خداشناسی بود. اما اخیرا در مباحث و پژوهش های الاهیات، تکیه و تأکید بر «تجربه ی دینی» نیز به چشم می خورد. تجربه ی دینی، نه بر معرفت شناسی های دقیق عقلانی و نظری بلکه بر احساس اتکا و الحاق مطلق و یکپارچه با مبدأ و معاد یکه و یگانه ی جهان، خداوند، استوار است.

    28 اردیبهشت 1397

    مقاصد انسانی شریعت در فقه امامیه (2)

    جنبه های عام مقاصد شریعت آنچه در این نوشتار مطرح می شود، مقاصد انسانی شریعت است. اسلام در کنار نگاه ویژه ای که به مؤمنان و مسلمانان دارد، مقاصد انسانی را نیز جدای از دین و مسلک مردم مد نظر قرار داده است.

    20 اردیبهشت 1397

    الهیات

    الهیات که شامل الهیات طبیعی به شیوه ی ارسطو نیز می شود، در ترجمه ی لفظی به معنای «بحث درباره خداوند» است. این توصیف بسیار کلی است، همان طور که قدیس توماس آکویناس در جامع الهیات می نویسد: «الهیات مندرج در تعالیم مقدس به لحاظ نوع با الهیاتی که بخشی از فلسفه است تفاوت دارد». امروز این معنای کلی شامل تأمل درباره یافته های جامعه شناسی در زمینه دین عرفی یا قومی نیز می شود. به معنای محدودتر، الهیات را می توان تأمل روش مند درباره ی وحی الهی تعریف کرد به نحوی که بتوان آن را به دیگران ارائه و از آن در بحث های استدلالی و عقلی استفاده و دفاع کرد. در این صورت، الهیات به معنای مطالعه محتوای متونی است که صحت و اصالت آن ها قطعی دانسته می شود

    15 اردیبهشت 1397

    • تعداد رکوردها : 197

    «عزت» از منظر قرآن و سنت

    کلمه «عزت» از کلمات کلیدی قرآنی و حدیثی است که به مفهوم مانع از مغلوب شدن انسان و ظلم و ستم‏ناپذیری او در برابر مستکبران است. در این مقاله، عزت از نظر لغوی، قرآن، روایت و سیره معصومان علیهم‏السلام به بحث گذاشته شده است. از دیگر بحثهای مهم این مقاله، بحث پیامدهای عزت در دو حوزه فردی و اجتماعی و سرانجام، عوامل دستیابی به عزت در فرهنگ اسلامی است که عبارتند از: اطاعت از خداوند، حاکمیت ارزشهای اسلامی، تقویت هنجارهای اخلاقی، تقوا، قناعت و صبر.

    20 آبان 1396

    عزّت نفس

    یکی از برجسته ترین صفات بازر هر مؤمن عزّت نفس است. وی که با ایمان خویش به غیب، خود را متصل به مبدأ لایتناهی نموده و عبد برای مولای حقیقی گشته، حاضر نیست خود را ذلیل بندگان نموده و در مقابل دیگر خلایق خداوند، برای رسیدن به حاجتی از حوایج دنیا خود را تحقیر نماید. مؤمن هیچ گاه خود را برتر نمی داند و از عجب بری است، هیچ گاه دیگران را نسبت به خود پست نمی شمارد و از کبر به دور است، ولی حاضر نیست خود را ملعبه دست دیگران قرار دهد و در مقابل هر کسی دست دراز کرده و خود را خرد کند.

    23 مهر 1396

    مصادیق سبک زندگی اسلامی در سیره ائمه اطهار علیهم السلام

    البته این هجمه اختصاص به سبک زندگی ایرانی و اسلامی ما ندارد، بلکه همه دنیا از آن ناراضی اند و حتی اروپائیان هم از اینکه سبک زندگی آمریکایی در کشورشان رواج پیدا می کند و هویت بومی و ملی شان را از بین می برد، ناراحتند. ولی کشور ما در نوک این حملات قرار دارد. هزاران شبکه ماهواره ای در کشور ما قابل دریافتند؛ هرچند همه به قصد ضربه زدن به سبک زندگی ما راه اندازی نشدند، ولی طبق برخی از آمار دو یا سه هزار شبکه ماهواره ای به طور قطع در کشور ما قابل دریافت است و اغلب اینها به زبان فارسی نیستند و عموم مردم ما نمی فهمند که اینها چه می گویند؛ اما از طریق کارکردی که اغلب اینها دارند، می توان فهمید که دگرگون کردن سبک زندگی جامعه مخاطبانشان را در دستور کار خود دارند.

    30 شهریور 1396

    تجمل گرایی و خطرات غفلت

    امام علی علیه السلام: خردمند از مستى ثروت و مستى قدرت و مستى دانش و مستى ستايش و مستى جوانى پرهيز كند؛ زيرا هر يك از اين مستي ها بوهاى پليدى دارد كه عقل را مى ربايد و وقار را از بين مى برد. خطر مستی و سرمستی ناشی از نعمت که مورد تاکید نهج البلاغه است، اختصاصی به زمان یا نعمت خاصی ندارد. اما این خطر در زمان غیبت و در مورد پنج نعمت شدیدتر است.

    22 شهریور 1396

    • تعداد رکوردها : 54

    کارکردهای نشانه های ظهور

    در میان مجموعه روایات مهدوی، روایات نشانه های ظهور از پرتعدادترین روایات به شمار می روند. صدور این حجم وسیع از روایات، منشأ طرح این پرسش می شود که پیشوایان معصوم از طرح بحث نشانه های ظهور چه اهدافی داشته اند؟ در پاسخ به این پرسش می توان از دشواری های عصر غیبت که طبیعتاً از نظر پیشوایان معصوم دور نبوده کمک گرفت. در عصر غیبت، جامعۀ شیعه با دشواری های متعددی همچون طولانی شدن دوران غیبت، غفلت، مدعیان دروغین، قیام های باطل و دشواری شناسایی امام مهدی(عج) در هنگام ظهور روبه روست. بر این اساس، حل این دشواری ها می تواند مقاصد پیشوایان معصوم از طرح بحث نشانه های ظهور باشد و نشانه های ظهور می توانند کارکردهای ایجابی و سلبی داشته باشند. در کارکرد ایجابی می توانند باعث امیدبخشی، غفلت زدایی و شناخت امام مهدی(عج) شوند و در کارکرد سلبی می توانند معیاری برای شناسایی قیام های باطل و مدعیان دروغین باشند.

    28 اردیبهشت 1397

    ویژگی های هنر زمینه ساز

    در این نوشتار تعاریف هنر، زیبایی، خیال و فرآیند تخیل بیان شده است. مباحثی دربارۀ هنر آسمانی و نقش هنرمند در پالایش هنر و تأثیر روح هنرمند و ارتباط آن با عوالم خیال و بهره گیری از فاعلیت اولیای الهی، نقش اخلاق در هنر و پاکسازی قوۀ خیال، جایگاه نظارت های بیرونی و درونی و ابعاد زمینه ساز هنر برای ظهور دولت مهدوی از جمله مباحثی است که به آنها پرداخته می شود. هنر از ابعاد گوناگونی زمینه ساز ظهور می شود که در این نوشتار پنج بعد آن مورد بحث واقع شده است: 1. فاعلیت هر انسان در پرتو فاعلیت ولیّ او؛ 2. تأثیر باورها و ارزش های هر فرد بر هنر او؛ 3. نقش اخلاق در پالایش روح و خیال هنرمند؛ 4. وجود عنصری از لطافت در هنر و زیبایی؛ 5. بهره گیری هنر از توصیف خیال انگیز و اعجاب آفرین در ترویج فرهنگ مهدوی.

    20 اردیبهشت 1397

    بازگشت مردگان

    پدیده مهمی که در دوران ظهور اتفاق خواهد افتاد، حضور دوباره افرادی است که از دنیا رفته اند. این پدیده رجعت نام دارد. رجعت در لغت به معنای بازگشت است. شیخ مفید نیز اصطلاح رجعت را چنین تعریف می کند: «خداوند گروهی از مردگان را با همان شکل و بدن خود به دنیا بازمی گرداند.» رجعت از باورهای مذهب تشیع است. آیات فراوانی از قرآن کریم بر این حقیقت دلالت می کند. خداوند در آیه 83 سوره نمل می فرماید: (وَیوْمَ نَحْشُرُ مِنْ کُلِّ أُمَّةٍ فَوْجًا مِمَّنْ یکَذِّبُ بِآیاتِنَا فَهُمْ یوزَعُونَ)؛ روزی که از هر ملتی گروهی- از آنان که آیات ما را تکذیب می کردند- گرد می آوریم و آنان را به صف برانند. مرحله نخست در اولین لحظات قیام اتفاق می افتد. در این مرحله، گروهی از یاران امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) رجعت می کنند که جزء سیصد و سیزده یار امام هستند

    15 اردیبهشت 1397

    آموزه های مهدویت در کلام رسول خدا(ص)

    نگاه به آینده و ارائۀ تصویری امید ساز و هول انگیز از آن، امری است که در سخنان رسول خدا(ص) به روشنی می توان دید. اما بررسی دقیق تر آموزش های آن حضرت به تأمل در سخنانی نیاز دارد که بر مخاطبان خود القا کرده است. وصول به این سخنان، با توجه مشکلات در تدوین حدیث به ویژه در منابع اهل سنت، کاری دشوار است که جز بر اهل تحقیق مقدور نیست. در چنین تحقیقی باید هم به بررسی اعتبار و تهذیب مصادر پرداخت و هم بررسی اسناد را جدی گرفت. اگرچه رسول(ص) برای اکمال دین و تبیین همۀ معارف قرآنی به تمامی ابعاد بحث مهدویت توجه داشته است، اما تکرارها و تأکیدهای آن حضرت نشان از آن دارد که برخی محورهای مباحث مهدوی بیشتر مورد توجه بوده که حاکی از نیاز بیشتر مخاطبان در تبیین این قسم از آموزه هاست. مهم ترین این محورها عبارتند از: معرفی مهدی(عج) و این که او از اهل بیت پیامبر است، سیره و رفتار او همانند رسول خدا(ص) خواهد بود، غیبت هایی خواهد داشت و مؤمنان به سبب این غیبت ها دچار مشکلاتی خواهند شد، مؤمنان صبور در غیبت جایگاهی بلندتر از یاران عصر حضور دارند، ظهور پس از یأس و غلبۀ فساد رخ خواهد داد.

    12 اردیبهشت 1397

    • تعداد رکوردها : 171
  • پربيننده ترين مطالب

  • آخرین مطالب

 
 
 

حدیث

 

امام جواد عليه ‏السلام : مَنْ زارَ عَمَّتى بِقُم فَلَهُ الجَنَّةُ

كسى كه عمّه‏ ام را در قم زيارت كند او اهـل بهشت است.

سفينة البحار: ج2 ،ص376